- Ông Mai Viết Khai: Sau hơn 3 năm mở thị trường này, các doanh nghiệp (DN) đã có nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn đối tác, khai thác hợp đồng cũng như quản lý lao động, giải quyết các vấn đề rủi ro. Phần lớn DN đã và đang có được những hợp đồng tốt, chủ yếu đưa lao động làm việc trong các nhà máy, việc làm và thu nhập tương đối ổn định. Đáng tiếc là sau sự kiện lao động xây dựng thiếu việc làm trở về nước vào đầu năm 2004, do không nắm bắt thông tin đầy đủ, nên người lao động (NLĐ) ngại sang thị trường này. Ngoài ra, một số DN không giải quyết kịp thời mâu thuẫn phát sinh, để xảy ra tranh chấp kéo dài cũng khiến cho một số lao động nghĩ đây là thị trường bất ổn...

. Hiện tại, tình hình lao động VN tại Malaysia đang ổn định trở lại?

- Malaysia hiện là thị trường tiếp nhận lao động xuất khẩu lớn nhất của VN và đang là thị trường rất ổn định. Trong năm 2005, trong tổng số chỉ tiêu đưa 70.000 lao động VN đi nước ngoài làm việc, có tới khoảng 31.000 lao động đi Malaysia, chiếm 44%. Đến nay, đã có 116.000 lao động VN được đưa sang Malaysia làm việc tại khắp 12/13 bang của quốc gia này. Các ngành nghề chủ yếu lao động VN tham gia làm việc là lắp ráp điện tử, may mặc, dệt, nhựa, mộc dân dụng... Tính bình quân, mỗi tháng NLĐ gửi về nước được khoảng 2-3 triệu đồng/người, có một số nơi, NLĐ được trả lương rất cao, từ 500 – 700 USD/tháng. Chủ DN Malaysia đối xử với lao động bản địa và lao động nước ngoài bình đẳng, đúng theo quy định của pháp luật nước sở tại. Điều kiện ăn ở tại Malaysia mặc dù không tốt bằng Hàn Quốc, Đài Loan... nhưng bảo đảm cho NLĐ sinh hoạt và làm việc. Lao động VN có ưu thế về tính cần cù, học hỏi nhanh và làm việc tốt.

. Theo ông, đâu là nguyên nhân xảy ra các vụ tranh chấp?

- Tranh chấp chủ yếu là vấn đề tiền lương. Cũng như tại VN, việc chủ DN nợ lương NLĐ vài ngày là bình thường. NLĐ lại thiếu sự chia sẻ với khó khăn của DN, nên cứ chiếu theo hợp đồng mà đòi quyền lợi. Nhiều trường hợp tổ chức đình công sai luật. Những trường hợp gây gổ, trộm cắp, cờ bạc... có xảy ra, nhưng không nhiều. Đa số các trường hợp NLĐ phản ứng tiêu cực bởi trình độ nhận thức của họ còn kém, chưa quen với đời sống công nghiệp. Lỗi này cũng một phần thuộc về các DN xuất khẩu lao động trong nước, đã không làm tốt công tác giáo dục định hướng cho NLĐ. Thêm vào đó, rất ít DN có cán bộ đại diện tại Malaysia, nên khi xảy ra chuyện thì đa số các DN chậm phản ứng, một phần vì thiếu thông tin, một phần vì thiếu trách nhiệm. Không ít DN chỉ biết đưa được càng nhiều lao động đi càng tốt mà không biết điều kiện thực tế thế nào.

. Có ý kiến cho rằng, khi tranh chấp xảy ra, quyền lợi của NLĐ VN chưa được bảo vệ kịp thời do cán bộ đại diện của DN không đủ tư cách để can thiệp với giới chủ tại Malaysia?

- Theo quy định, DN nào đưa đi trên 100 lao động phải có cán bộ đại diện. Theo luật pháp Malaysia, cán bộ đại diện của DN không được công nhận tư cách lưu trú và can thiệp vào công việc nội bộ của giới chủ. Nhưng không có chuyện giới chủ DN ở Malaysia lợi dụng điều này để gây khó dễ cho lao động VN, kể cả lao động các nước khác.

Riêng đối với Ban Quản lý Lao động và Chuyên gia VN tại Malaysia, trách nhiệm của ban là thẩm định các hồ sơ xuất khẩu lao động, các hợp đồng lao động để bảo đảm tính hợp pháp, loại bỏ các trường hợp tiềm ẩn những rủi ro cho NLĐ. Một trong những nhiệm vụ lớn và khá nặng nề của ban là can thiệp kịp thời và bảo vệ quyền lợi cho NLĐ VN trong các trường hợp chủ không trả lương, di chuyển bất hợp pháp, giải quyết tranh chấp theo luật và hỗ trợ NLĐ khi họ gặp khó khăn..

. Ông hãy cho một dự báo về triển vọng sắp tới của xuất khẩu lao động vào thị trường Malaysia?

- Malaysia là một thị trường lành tính, phù hợp cho lao động phổ thông VN. Do vậy, trong vòng 5 đến 10 năm tới, đây vẫn là thị trường lớn và hấp dẫn nhất. Để đẩy mạnh việc đưa lao động sang thị trường này, điều trăn trở nhất là phải nâng cao hơn nữa nhận thức cho NLĐ, giúp họ hiểu đúng hơn về thị trường này. Các DN phải đặc biệt coi trọng công tác tuyển chọn, đào tạo, giáo dục định hướng cho NLĐ; đi đôi với việc thẩm định kỹ hợp đồng trước khi đưa lao động sang, quản lý chặt chẽ lao động đang làm việc cũng như kịp thời bảo vệ quyền lợi chính đáng cho họ khi có rủi ro, tranh chấp phát sinh.

. Xin cảm ơn ông!

Theo ông Khai, điều lo ngại nhất ở thị trường này là các vụ tranh chấp. Hằng ngày, Ban tiếp nhận hàng trăm cuộc điện thoại của lao động VN, nhờ tư vấn, can thiệp từ chuyện lớn đến chuyện nhỏ. Tất nhiên có những trường hợp NLĐ VN do trình độ thấp, ý thức tuân thủ pháp luật kém nên có xảy ra tranh chấp. Song, so với số lao động hiện nay đang làm việc tại Malaysia thì những trường hợp trên không nhiều.