Nhưng không phải vậy. Thằng bé chạy đi lấy một ít bông gòn, bỏ trong một hũ nhỏ, chế dầu ăn vào rồi đưa lên cho má. Người phụ nữ đặt hũ mỡ xuống, tay cầm một chiếc đinh dài mài nhọn đầu chấm vào rồi bắt đầu dùng búa đục những lỗ đinh đầu tiên lên chiếc thau nhôm. Bên cạnh, người chồng vẫn đang cặm cụi đục không ngừng tay.
TRÔNG ĐƠN GIẢN NHƯNG KHÔNG DỄ LÀM
Nép mình sau lưng chùa Ấn Quang, trên tầng ba của một khu chung cư cách ngã tư Sư Vạn Hạnh - Bà Hạt (TPHCM) không xa là xóm đục thau. Tìm đến xóm, cứ theo những âm thanh lao động, là đến được nơi. Men theo những vòng xoay của ba lần cầu thang, lên đến tầng trên cùng, xóm đục thau ở đó. Với đinh, búa, bánh xe... những người đục thau khom mình, nhanh nhẹn gõ từng lỗ nhỏ lên những chiếc thau nhôm. Thợ lâu năm hay con nít trong xóm mới vào nghề, ai cũng đục rất thạo. Thau tròn, đủ kích cỡ xếp lên nhau thành những chồng cao ngất. Đó chính là sản phẩm cần gia công. Muốn đục rá, chỉ cần một cây đinh 5-10 phân, mài nhọn đầu, một “bánh xe” cao su, một cây búa, vài khoanh ruột xe hỏng và một ít bông gòn thấm dầu dùng bôi trơn khi đinh tiếp xúc với thau. Đinh sẽ được bịt đầu bởi những khoanh ruột xe để giảm bớt những âm thanh khô đục không mấy dễ chịu này. Dụng cụ đục rổ cầu kỳ hơn vì lỗ đục rổ to hơn nhiều lần so với rá. Đường kính lỗ thau khoảng 5 cm, nên phải dùng máy đục tự chế theo quy tắc đòn bẩy.
TỪ BÀN TAY NGƯỜI PHỤ NỮ
Từ năm 1977, xóm đục thau khởi nguồn từ bàn tay của người phụ nữ đảm đang, chị Trần Thị Tài. Đến nay, chị vẫn là đầu mối phân phối thau của xóm. Hiện tại, chị đã giải quyết hơn 20 chỗ làm cho dân lao động. “Lúc trước còn nhiều hơn ấy chứ!”. Và chị kể, năm chị hai mươi tuổi, đất nước mới giải phóng, đời sống rất khó khăn, chị theo người bà con học cách tận dụng những chiếc thau nhôm đúc lỗi, đục thành rổ, rá. Hồi ấy, hầu hết thanh niên trong xóm không có việc làm. Thấy chị đục, mọi người học theo. Biết mọi người cần việc, chị lãnh nhiều thau về nhà cùng nhau làm. Ban đầu, chẳng ai đục được, phải dùng compa quay sẵn rồi đục theo những đường tròn đồng tâm đó. Đục mãi quen tay, không quay compa thợ đục thau cũng tạo được những vòng lỗ đều đặn. Cả xóm cùng đục, âm thanh vang rộn cả khu. Biết mọi người xung quanh khó chịu, cư dân xóm đục thau chỉ đục vào giờ làm việc. Thời gian nghỉ trưa và buổi chiều tối, dù thau có nhu cầu gấp, họ cũng không làm.
Lần đầu tập đục, chẳng ai tránh được chuyện thay vì gõ búa vào đầu đinh lại gõ ngay vào tay mình, đau điếng. Chị Thanh, một thợ đục lâu năm của xóm tâm sự: Thời gian đầu, chị gõ thau theo kiểu mổ cò. Thấy những thợ khác đục nhanh, cũng muốn nhanh như họ nên hấp tấp, gõ vào tay nhiều hơn gõ vào đinh. Chiều về, thấy tay mình đau nhức và sưng đỏ. Bây giờ đục quen nhưng thỉnh thoảng, khi đục thau “xi” dày, kèm thau không khéo, búa cũng gõ vào tay như chơi.
Mỗi cái rá, rổ đục xong, tùy theo kích thước mà giá công thay đổi, từ giá tương đương một mớ hành đến giá 2 cân gạo. Cao nhất là loại thau “xi”, vừa to vừa dày. Đục cả ngày giỏi lắm chỉ được 3 - 4 cái. Thau thường (30 x 40) thì mềm, dễ đục hơn. Loại này trung bình mỗi ngày một người thợ đục được từ 100 đến 150 cái (nếu có hàng đều). Thu nhập bình quân vào tháng cao điểm, giáp Tết cũng chỉ lên đến 40.000 đồng/ngày.
NUÔI ƯỚC MƠ TỪ LAO ĐỘNG
Thợ đục thau hết lớp này đi, lớp khác lại đến. Làm một thời gian, họ thấy công việc kiếm tiền kiểu “cò con” thế này nên nản, bỏ đi kiếm việc khác. Điều đặc biệt là dù có bỏ nghề bao lâu đi nữa, chỉ cần cầm dụng cụ, đục vài cái là quen tay ngay. Chạy quanh kiếm việc, thấy chẳng đâu bằng xóm đục thau của mình. Chị N.T.N. Diệp tự hào: “Nghề này cực nhưng được cái thoải mái. Mình có thể chủ động được thời gian. Vừa có thể sắp xếp việc nhà, vừa đục thau. Mệt, không đục được thì nghỉ, chẳng phải xin phép, cũng chẳng ai nói nặng nhẹ gì. Cần tiền thì lãnh công lúc nào cũng được”. Sự thoải mái đó đã giúp chị Diệp vừa lao động, vừa chăm lo chu toàn cho 3 đứa con nhỏ và bà mẹ chồng bị liệt toàn thân. Chồng chị đi làm bữa đực bữa cái, khoản tiền công đục thau đã giúp chị phần nào trang trải học phí cho 3 người con. Cả 3 đứa đều học rất giỏi. Nhìn chúng, chị không khỏi tự hào: “Kệ, mình cực nhưng con mình có tương lai là được”.
Sau công việc nhiều khó khăn này, không ít người đã trưởng thành từ những chiếc thau nhôm. Cả xóm chẳng ai quên nhắc đến anh Đ.M.L, một trong những người thợ đầu tiên của xóm. Nhà anh em đông, mẹ buôn bán nhỏ, từ khi còn đi học, anh đã nhận đục thau để kiếm tiền trang trải học phí cho mình. Tiền công đục thau giúp anh vượt qua những năm đại học và phụ mẹ lo học phí cho các em. Đến nay, dù đã là một cán bộ công chức thành đạt, song mỗi lần về lại xóm, anh và mọi người vẫn hào hứng nhắc nhớ những kỷ niệm ấm áp bên chiếc thau.
Không ít những cô, cậu bé của xóm đục thau bây giờ đã là những cử nhân, những anh trưởng phòng... Làm việc trong môi trường trí thức, nhưng họ chẳng bao giờ quên những ngày gò mình bên chiếc thau, vừa đục vừa khóc vì không được chơi đùa như bao đứa trẻ khác bấy giờ. Đến lúc thành đạt, mới thấm, không có xóm đục thau, có lẽ họ đã phải nghỉ học từ rất sớm vì gia cảnh khó khăn.
Chiều 25 tháng chạp, xóm đục thau chính thức nghỉ, chuẩn bị đón năm mới. Âm thanh ồn ã lắng xuống, thay bằng tiếng nói, cười trong không khí náo nức đón Tết. Chỗ này tổng kết sổ, chỗ kia lãnh số lương còn lại và nhận những phần quà từ chủ đầu mối giao thau. Trên gương mặt từng người hiện rõ vẻ hân hoan về những dự định, những ước mơ cho một năm mới sắp bắt đầu.