... Hoàng hôn dần buông xuống. Lèn đá bốc hơi ngùn ngụt. Con đường dẫn vào Tháp Định không nhìn rõ nữa. Chỉ nghe tiếng suối chảy róc rách phía trước mặt. Vài chú trâu về muộn, tiếng mõ khua lóc cóc xa dần.

Bãi Hẹn là triền cỏ dài nằm men theo chân núi, nơi người dân quê tôi dừng bước sửa lại lễ vật trước lúc lên tháp. Nơi những đôi trai gái làng thường đến tình tự trong những đêm trăng.

Mây chiều và khói núi lãng đãng. Cảnh vật trở nên huyễn hoặc trước lúc chìm vào đêm. Tôi ngửa lòng bàn tay ra hứng cái vị se lạnh rồi buột miệng “hèn gì...”.

Giữa khoảng không mờ ảo, ánh mắt reo vui của bà tôi như thấp thoáng đâu đó và giọng nói ấm áp vọng lại: “Trên ấy có đồng xu thật đấy!”.

* * *

... “Anh không yêu em nữa chứ gì? Tại sao? Tại sao? Tại sao...?

- Đừng khóc nữa em! Đêm nay trăng đẹp quá! Buổi tối thật tuyệt vời! Em có nhìn thấy Tháp Định không? Ngày mai lên đấy, trong đoạn cuối, lỗ đầu tiên của viên gạch thứ mười bốn, bậc tháp thứ hai ba, em nhớ nhón nhẹ ngón tay vào sâu. Nếu đồng xu sấp: Xin em đừng buồn! Nếu đồng xu ngửa: Anh đã lên đường!

- Không có đồng xu nào cả! Sẽ không có đồng xu nào cả! Em cần có anh thôi!...”.

- Hôm sau, bà có lên Tháp Định tìm đồng xu không?

- Chiến tranh mà! Cả nhà đi tản cư ngay trong đêm ấy - Ánh mắt bà bỗng trở nên xa xăm.

* * *

Bà đưa tay vào túi áo lấy ra những tờ tiền lẻ. Những tờ tiền mỗi lần cô tôi về thăm nhà dúi cho bà mua quà vặt. Bà chẳng tiêu gì nhưng vẫn cầm. Bà nhận để vui lòng cô tôi.

- Cho mày mua kẹo! Tiện đường lên đó xem giúp bà nhé!

- Bà ơi! Nếu có, bà cho cháu mang về chơi trò đánh đáo với thằng Tùng, thằng Chiến. Bọn chúng cũng được bà chúng cho vô số đồng xu đấy!

- Cha tổ mày! Miệng bà vẫn bỏm bẻm nhai trầu. Tôi hăm hở lao vụt ra đường, chạy băng băng về hướng Tháp Định. Một, hai, ba, bốn,... hai ba, tôi cố vươn người lên. Nhưng bàn tay thằng bé mười tuổi không làm sao với tới viên gạch thứ mười bốn. Tiếc nuối quay về. Tôi tin đồng xu nằm ở trên ấy!

* * *

- Trên ấy có đồng xu thật mà!

- Làm sao bà biết? Lỡ ông ấy không bỏ vào thì sao?

- Có thật mà! - Bà tôi phản ứng một cách yếu ớt rồi gắng gượng ngồi dậy. Đôi mắt đã mờ đục hướng ra con đường chạy vào núi. Sờ vào đôi chân từ lâu không còn cảm giác, bà quay sang tôi nài nỉ:

- Cháu lên xem giúp bà đi!

- Không có đâu bà ạ!

Bà tôi thừ người ra như vừa đánh rơi thứ gì quan trọng lắm. Từ ngày bị bệnh, quanh đi quẩn lại trong bốn góc giường, bà hay kể về cái thuở xa xưa với hình bóng một ông cụ nào đó. Nhiều lần tôi bắt gặp bà thì thầm một mình như trò chuyện với ai. Bố tôi lắc đầu (ở nơi bà không nghe được) và bảo: Bà bị bệnh già!

Tôi đã đi qua thời niên thiếu. Những đồng xu của trò chơi thuở bé để quên lăn lóc ngoài sân từ hồi nào. Những trận banh, những chuyến dã ngoại, những cuộc hội hè kéo tôi vào. Thành thử tôi cứ khất lần khất lữa bà mãi.

Bà phập phồng chờ đợi mỗi tối chủ nhật tôi trở về nhà. Ánh mắt bà bừng lên những tia hy vọng sau câu hỏi quen thuộc “Cháu có lên đấy không?” - rồi cụp xuống lặng lẽ.

Lần đầu tiên phát hiện ra, tôi giật mình, tự nhủ: “Đồng xu trên Tháp Định quan trọng với bà thế sao?”. Biết đâu nó là tia sáng lay lắt cuối cùng, là nỗi day dứt duy nhất còn sót lại trong cuộc đời bà tôi. Tám tư tuổi, mọi lo toan, vướng bận không còn! Mà khi đã thanh thản, người ta dễ dàng ra đi! Tôi chợt rùng mình trước ý nghĩ ấy. Phải níu bà lại bằng những lời hứa!

- Cháu lên xem giúp bà đi!

- Không có đâu bà ạ!

- Nhất định có mà! - Giọng bà nghèn nghẹn như sắp khóc.

- Sao bà biết có?

* * *

“... Mẹ chỉ còn duy nhất một mình anh. Suốt chừng ấy năm trời, mẹ mỏi mòn chờ đợi. Chiến tranh, ôi chiến tranh!

- Em!... Em!... Nàng ngước đôi mắt đẫm nước nhìn lên. Chàng bỏ dở câu nhưng nàng thừa biết chàng định nói gì. Chàng không muốn nàng giống mẹ! Biết bao trai làng ra đi đã không về. Cha rồi đến lượt các anh trai chàng cũng vậy!

Nàng run rẩy tựa đầu vào lòng chàng. Lồng ngực vững chãi, hối hả nhịp đập con tim. Nàng nghe rõ nỗi đau chia cắt cận kề!

- Sương nhiều, ướt cả tóc em rồi! Giọng chàng thảng thốt. Nàng biết những giọt sương nước mắt của chàng đang thấm qua kẽ tóc mình...

- Trăng đã xế, em về đi! Anh còn phải lên tháp. Gương mặt cương nghị nhìn sâu vào mắt nàng. Gương mặt loang loáng nước dưới ánh trăng khuya.

Nàng gạt nước mắt, định nói những lời từ trong sâu thẳm tim mình, rằng “em sẽ đợi anh về!”. Nhưng bàn tay chàng đã chặn nàng lại. Hít một hơi thật sâu, chàng lạnh lùng đẩy nàng ra và bước vội vào con đường dẫn lên Tháp Định.

Nàng đứng chôn chân như tượng đá. Những giọt sương trên thảm cỏ vương vào lạnh cóng. Lần đầu tiên từ ngày gặp nhau nơi Bãi Hẹn, một mình nàng thất thểu trở về!”.

- Nhất định đồng xu trên tháp nằm ngửa cháu ạ! Ông ấy yêu bà lắm!

- Hồi trẻ, bà có đi tìm đồng xu không?

- Có chứ! Tìm người nữa chứ!

* * *

Tôi đã lên bậc tháp thứ hai ba. Lỗ đầu tiên của viên gạch thứ mười bốn hiện rõ. Tôi đứng tần ngần nhưng không dám sờ tay vào - bàn tay của thằng đàn ông hai tám tuổi từng chao đảo trên con thuyền tình. Tôi chợt mỉm cười với ý nghĩ “giá tôi được làm thằng bé lên mười năm xưa!”.

Ngồi bệt xuống bậc tháp, tôi bắt đầu đếm những đôi trai gái dìu nhau đi lên. Mấy chục năm trôi qua, Tháp Định già theo thời gian. Những bậc tam cấp cũ kỹ đầy rêu. Những viên gạch đã ngả màu nâu đất. Tôi thầm hỏi: “Trong những dãy lỗ bé tí kia, liệu có thêm đồng xu của đôi lứa nào nữa hay không?”.

Thấp thoáng đằng xa phía chân tháp là cả làng quê trù phú. Những ngôi nhà cổ kính nằm ẩn mình dưới bóng cây cổ thụ. Bãi Hẹn dường như bị thu hẹp lại. Nhưng triền cỏ vẫn xanh um, uốn lượn, nằm khép mình lặng lẽ. Tôi ngồi như thế cho đến khi người cuối cùng rời tháp.

* * *

- Đồng xu sấp hay ngửa thế? - Mới nghe tiếng cửa mở lách cách bà tôi đã cất lời. Vẫn ánh mắt tràn ngập tia hy vọng và cánh tay yếu ớt gắng gượng nhoài ra. Lòng tôi chùn xuống.

- Có đồng xu bà ạ! Nhưng tay con to quá không thò vào được!

- Đã bảo rồi mà! Có thật mà!

- Ngày xưa lên tháp, bà cũng thấy đồng xu phải không?

Bà cười và im lặng! Lần đầu tiên từ ngày ngã bệnh, tôi thấy bà cười. Nụ cười viên mãn! Tất cả những nếp nhăn ở khóe miệng đùa vào nhau như reo vui để lộ hàm lợi không còn chiếc răng nào.

* * *

... Cụ cố gả bà cho ông mày đấy! Phải rồi! Đời người đàn bà, ai có thể ở vậy một mình kia chứ! Bà nói với tôi mà như độc thoại.

- Lấy chồng rồi sao bà vẫn nhớ người yêu cũ?

- Cha tổ mày! Lại kết tội bà! Tình yêu và đạo nghĩa vợ chồng khó nói hết lắm cháu ạ! Ừ! Mà bà lo cho ông mày trước sau chu tất cả...

Làng tôi ai cũng bảo bà ăn ở phúc đức nên sống thọ. Tôi không tin vào quy luật nhân quả. Nhưng tôi biết bà dành trọn vẹn cho chồng và cho các con.

Ông tôi khỏe mạnh, sống với bà được bảy năm, có ba mặt con. Trong một chuyến lên rừng làm ăn, ông tôi lâm nạn rồi nằm liệt giường suốt hai mươi năm.

- Người yêu của bà có trở về không? Tôi tò mò hỏi.

- Bà không gặp lại ông ấy! Nhưng bà thường lên tháp mỗi khi cảm thấy đuối sức trước lo toan của cuộc sống gia đình. Sau mỗi lần trở về, bà như có thêm một sức mạnh vô hình nào đấy cháu ạ!

- Thế bà có nhìn thấy đồng xu không?

Bà tôi ngập ngừng:

- Cháu thấy rồi còn gì! Kỷ vật đẹp nhất bà có trong cuộc đời này đấy!

- Đồng xu sấp hay ngửa bà nhỉ? - Tôi buột miệng.

- Có đồng xu trên ấy! Sấp ngửa cũng không sao! Đó là đồng xu của bà!

* * *

Như linh cảm, đêm đó bà tôi đã ra đi trong giấc ngủ dài thanh thản!

* * *

Vẫn bậc tháp thứ hai ba, vẫn cái lỗ be bé, vẫn điệu ngồi bệt như mọi hôm lên đây. Nhưng tôi biết, ngay chỗ tôi ngồi đã từng có một người con gái hàng trăm lần dừng lại. Nàng thủ thỉ và dốc hết những u uất trong lòng như một con chiên ngoan đạo.

Nàng cũng như tôi, không ai dám sờ tay vào. “Trên ấy có đồng xu thật đấy!”.