Những “đòn phép” của DN

Hóa ra, từ lâu một cuộc “nội chiến” âm thầm, dai dẳng và hết sức khắc nghiệt vẫn tồn tại trong làng cá mà có mấy ai hay?

Người nuôi cá và doanh nghiệp chưa đi cùng hướng

Ông Nguyễn Văn Hào một chủ nuôi cá tra ở Cái Bè, cho biết hiện tại do nguồn cá tra nguyên liệu đang thiếu hụt trầm trọng, giá cá cao ngất ngưỡng nên các DN chế biến phải chạy đôn chạy đáo tìm nguồn hàng để tránh nguy cơ bồi thường hợp đồng xuất khẩu. Nhiều DN đã tung chiêu trả tiền mặt một lần ngay khi cân cá, đặt tiền cọc dằn ao 30%-50% tổng số lượng cá trong ao với giá cao để giữ nguyên liệu, chấp nhận mua theo giá thị trường nếu thời điểm thu hoạch giá cao hơn giá đặt cọc... Nhìn bề ngoài thì các DN chế biến đang lép vế nhưng mấy ông chủ ao hầm cười ha hả: “Chuyện cá ăn kiến, kiến ăn cá. Có gì lạ đâu?”. Mấy ông chủ hầm cá lấy ngay ví dụ: Cách nay chưa đầy nửa năm, con cá tra thịt vàng là nỗi ám ảnh đối với người nuôi cá: giá thu mua rất thấp vì lọai này chỉ bán được cho thị trường nội địa hoặc để làm khô cá tra phồng chứ không thể chế biến xuất khẩu. Nhưng từ đầu năm 2006 đến nay giá con cá tra thịt vàng đã gần ngang ngửa với con cá tra thịt trắng: cá thịt vàng xuất khẩu ào ào, giá thu mua 13.500 đồng- 13.800 đồng/kg trong khi giá cá tra thịt trắng chỉ có 14.000 đồng, 14.200 đồng/kg. Ông Hào nói, bây giờ cá có giá nên DN chế biến mới chịu quay lại o bế người nuôi cá. Nếu con cá tra nguyên liệu lại lâm cảnh “dội chợ, rớt giá” thì người nuôi cá cũng cơ cực như những ngày trước.

Không riêng ở Cái Bè mà đi qua những vùng nuôi cá tra hầm nổi tiếng như Sa Đéc, Hồng Ngự, Châu Đốc, Châu Phú, Thốt Nốt nơi nào chúng tôi cũng nghe kể về các “chiêu độc” mà DN chế biến dùng để bắt chẹt người nuôi cá ở những thời điểm nguồn cá nguyên liệu dư thừa so với nhu cầu. Ông Đỗ Văn Nghiệp, người có thâm niên nhiều năm làm cán bộ thu mua cá nguyên liệu cho Công ty Nam Việt (An Giang), nhìn nhận: nơi nào DN chế biến cũng ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với người nuôi cá nhưng hầu như chưa bao giờ thực hiện đúng các cam kết của hợp đồng và xem trọng quyền lợi của người nuôi cá. DN không bao giờ chịu mua theo giá thực tế thị trường: giá thị trường thấp hơn giá hợp đồng thì DN dùng nhiều chiêu o ép dân phải bán theo giá thị trường, không chấp nhận mua theo giá hợp đồng đã ký nên khi giá thị trường cao hơn giá hợp đồng thì người nuôi không thèm bán cá cho doanh nghiệp, cái vòng luẩn quẩn cứ tồn tại hết năm này qua năm khác.

“Cá nhỏ” đang nằm trên thớt

Cuộc chiến lớn hơn, tàn bạo và mang tính sống còn hơn chính là sự cạnh tranh “giết nhau” giữa các DN chế biến, một cuộc chiến theo kiểu “cá lớn nuốt cá bé”. Mới đây, một giám đốc DN chế biến thủy sản tư nhân ở An Giang, kể: Hiện tại ở 3 tỉnh An Giang, Đồng Tháp, TP Cần Thơ đang có 26 công ty, nhà máy chế biến cá tra xuất khẩu hoạt động với năng lực 199.000 tấn sản phẩm/năm, tiêu thụ khoảng 600.000 tấn cá nguyên liệu/năm.

Tuy tình trạng thiếu nguyên liệu không xảy ra thường xuyên nhưng cuộc chiến cạnh tranh giữa các DN chế biến diễn ra không ngừng nghỉ, những lúc cá nguyên liệu khan hiếm như hiện nay thì tình trạng “chém giết” lẫn nhau càng gay gắt hơn.

Vị giám đốc này không ngần ngại phơi bày cho chúng tôi biết toàn bộ mánh khóe “giết nhau” giữa các DN. Những lúc cá nguyên liệu rẻ, các DN chế biến lớn sẽ tìm mọi cách lôi kéo khách hàng của các DN chế biến nhỏ, trong đó “chiêu độc” mà các “cá lớn” hay sử dụng là ưu đãi cho khách hàng của “cá nhỏ” mua hàng giá rẻ (thực chất là bán lỗ), cho chậm thanh toán.

Sở dĩ các “cá lớn” dám thực hiện chiêu này là vì họ có nhiều khách hàng, nhiều nguồn tiêu thụ nên chấp nhận “hy sinh”, bù lỗ để chiếm khách hàng của “cá bé”. Những lúc cá nguyên liệu khan hiếm như thời điểm hiện nay, các “cá lớn” sẳn sàng chiều chuộng người nuôi cá để gom nguồn hàng: trả tiền mặt ngay khi mua cá (lúc cá rẻ DN bắt cá xong phải 1-2 tuần mới thanh toán cho người nuôi), đặt cọc với giá cao, mua cá theo giá thị trường... khiến các DN nhỏ, ít vốn đành chịu chết vì không thể thu mua được nguyên liệu. Nhưng chiêu quan trọng nhất để các “cá lớn” đánh gục hoàn toàn các “cá nhỏ” chính là cạnh tranh giá. Vốn mạnh, nguồn hàng dồi dào, khách hàng đông, thị trường lớn nên các doanh nghiệp chế biến lớn không hề run tay chào giá bán sản phẩm thấp hơn giá chào hàng của các DN nhỏ từ 0,5 USD đến 1 USD/kg thành phẩm. Nhiều chủ DN chế biến thủy sản tư nhân ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ cho chúng tôi biết, hiện tại do không có nguồn nguyên liệu nhưng không muốn đóng cửa nhà máy nên họ đành chấp nhận “cuộc chơi” bằng cách nhận chế biến gia công cho các “cá lớn”. Một phó giám đốc Công ty TNHH AFA nói rằng, thực chất thị trường thu mua, chế biến hiện nay đều do các “cá lớn” thao túng bởi các “cá nhỏ” đã trong tình cảnh... nằm trên thớt.