Đoạn đường Phan Văn Trị thuộc phường 10, quận Gò Vấp - TPHCM chừng 1 km có khoảng 20 cơ sở dịch vụ lao động (DVLĐ) thành lập theo Luật Doanh nghiệp (DN). Hầu hết đều không đủ điều kiện để được cấp phép giới thiệu việc làm (GTVL) theo quy định mới, hoặc hoạt động “chui”. Ở Tân Bình, quận 12 - TPHCM và nhiều nơi khác, đi đâu cũng thấy mọc lên những cơ sở dạng này.

Bảo kê ở trung tâm “dù”

Một trong những cơ sở DV chui mà tôi ấn tượng nhất là trung tâm GTVL không tên bé tí tẹo, núp dưới biển hiệu “Giặt ủi Minh Uyên” ở đường Phan Văn Trị. Trong căn phòng chừng hơn 4 m², vỏn vẹn chỉ có 2 ghế nhựa, một chiếc quạt máy cũ, một quyển sổ, một điện thoại, một cây bút và một cô gái trẻ tóc nhuộm vàng. Người bạn cùng đi khai đã tốt nghiệp ngành xây dựng liền được cô giới thiệu công việc trông coi phòng vi tính, lương 1 triệu đồng/tháng, làm 13 giờ mỗi ngày.

Lấy cớ ra trông xe, tôi để người bạn ở lại nghe tư vấn, bước ra ngoài. Cẩn thận nhìn quanh, tôi nép vào căn nhà bên chụp hình. Bỗng một người đàn ông trung niên trên chiếc xe máy từ đâu trờ tới, trợn mắt hỏi tôi chụp hình làm gì. Tôi cố làm tỉnh, trả lời là định thuê một chỗ để kinh doanh nên chụp ảnh để về xem kỹ mặt bằng, địa thế. Người đàn ông gườm gườm nhìn rồi bỏ đi sang các trung tâm cạnh đó. Tôi nhìn theo, thấy ở mỗi trung tâm, ông ta ghé qua nói vài câu rồi lại đi. Sáng hôm sau trở lại, tôi vẫn thấy ông ta lảng vảng quanh khu vực cũ. Hỏi một chị bán hàng gần đó, chị kề tai tôi nói nhỏ: “Bảo kê đó”. Thấy tôi ngạc nhiên, chị nói tiếp: “Có bảo kê họ mới xử được người nào đến đòi tiền bạc”.

Chiều đó trở lại, chỉ có 2 trung tâm mở cửa. Tôi không thể tìm ra các trung tâm hôm qua vì dấu hiệu để nhận ra những “trung tâm không tên” là 2 tấm bảng dán giấy chằng chịt nay đã bị cất vào trong.

Tư vấn tào lao

Trong vai một sinh viên vừa tốt nghiệp trung cấp kế toán, tôi tìm đến trung tâm GTVL ở địa chỉ 198-5 Phan Văn Trị, phường 10, quận Gò Vấp. Gọi là trung tâm cho oách, chứ thực ra đó chỉ là gian phòng chừng 7 m2, hai bên vách và lối ra vào dán chi chít các mẩu thông tin tuyển dụng. Hai cô nhân viên trong trang phục áo pull, quần jean, đon đả tiếp tôi.

Khi một cô đang thao thao bất tuyệt với tôi về một vị trí không cần kinh nghiệm, chỉ cần đồng ý sẽ cho địa chỉ đến phỏng vấn ngay rồi làm việc liền, cô gái kia hốt hoảng la lớn: “Chết rồi!” và vọt ra cửa mang 2 tấm bảng vào. Vừa chạy cô vừa hét: “Đóng cửa lại”. Cô kia cũng nhanh chóng lao ra kéo cửa, lùa hết khách ra ngoài. Không rõ chuyện gì, đang lúc bối rối, tôi cũng kịp nhìn. Ngoài đường, một xe tuần tra trật tự đô thị đang chạy ngang, chở theo các biển quảng cáo, dù... thu được. Năm phút sau, tôi trở lại thì cửa đã mở. Trung tâm vẫn hoạt động bình thường. Vừa vào, cô nhân viên liền hỏi tôi: “Sao lúc nãy đang xin việc chị lại trốn đi đâu mất tiêu?”. Đáp: “Chị đẩy tụi em ra rồi đóng cửa mà!”. Rồi tôi thắc mắc hỏi: “Sao phải đóng cửa?”. Đáp: “Tưởng nó đi kiểm tra giấy phép”. Hỏi: “Chưa có giấy phép à?”. Đáp: “Đang xin!”. Thấy vậy, tôi liền kiếm cớ rút lui. Khi quay lưng đi, tôi còn kịp nghe cô nhân viên tư vấn làu bàu: “Gặp toàn thứ gì đâu!”.

Móc túi người tìm việc

Cuối tuần rồi, tôi sang công ty G. cũng trên đường Phan Văn Trị, khi đã gần 16 giờ. Một trong hai cô nhân viên nhanh nhẹn giới thiệu cho tôi làm nhân viên văn phòng cho một công ty ở quận 10. Thấy đã cuối ngày, tôi bèn hỏi giấy giới thiệu có giá trị trong bao lâu? “Trong ngày. Chịu thì chị ghi giấy rồi em qua phỏng vấn liền đi. Còn sớm mà. Nếu người ta hổng nhận, quay lại đây chị sẽ đổi”. “Nhưng ở tuốt quận 10 làm sao em đến đó phỏng vấn rồi quay về kịp? Vả lại, chưa hẹn trước, ai sẽ tiếp?”. “Kịp mà. Đóng 60.000 đồng, chị đưa địa chỉ rồi em đi ngay đi”...

Tôi chẳng thể tìm được việc làm với kiểu tư vấn như thế. Điều mà tôi rút ra được, đó là một khi bước chân vào đây nộp tiền xin việc, người tìm việc sẽ bị “móc túi” một cách oan ức. Theo quy định, người tìm việc chỉ được hoàn phí nếu có bút phê của đại diện nơi tuyển dụng vào sau giấy giới thiệu, nói rõ lý do không được tuyển dụng. Trong trường hợp được hoàn phí, 10% trong tổng số phí nộp sẽ bị giữ lại, gọi là phí hành chính. Nhưng thông thường, người tìm việc sẽ nhiều lần sau đó bị giới thiệu đi lòng vòng đến những địa chỉ ma, không có thật, hết nhu cầu, đến lúc nản thì... bỏ của chạy lấy người.?