“16 tuổi là tốt rồi”
Để tìm hiểu thêm thực trạng lao động vị thành niên, tôi “mượn” cô bé giúp việc nhà của người bà con và dẫn đi xin việc. T., cô bé giúp việc, chưa đầy 16 tuổi, nhưng do sớm phải lao động vất vả ở quê nên trông em già trước tuổi. Nơi đầu tiên chúng tôi đến là Công ty Q.V trên đường Quang Trung, quận Gò Vấp-TPHCM. Ông Đ., phụ trách nhân sự của công ty, sau khi giảng giải về mức lương khoán sản phẩm, thời giờ làm việc, tăng ca... hẹn T. sáng hôm sau đến thử tay nghề để sắp xếp công việc. Tôi tỏ ra lo lắng: “Cháu mới gần 16 tuổi có làm được không?”. Ông Đ. tươi cười: “16 là tốt rồi. Ở đây cũng có vài đứa lúc mới vào làm cũng 16, 17 tuổi”.
Rời Công ty Q.V, chúng tôi đến Công ty B.S ở khu công nghiệp phường 12, quận Gò Vấp. Nghe tôi nói xin việc cho T. mới 16 tuổi, ông bảo vệ kiêm hướng dẫn thủ tục xin việc, lắc đầu: “Nhỏ quá, không nhận được đâu. Lỡ khi làm việc xảy ra tai nạn lao động khó ăn nói với phòng lao động”. Thế nhưng, khi nhìn thấy T., ông bỗng đổi ý: “Sáng mai đến thử việc nhé, chắc sếp cũng nhận”.
Tôi tiếp tục đưa T. đến Công ty H.N trên đường Phạm Văn Chiêu xin việc. Nhân viên phụ trách nhân sự chừng hơn 40 tuổi đang say sưa giải thích cho vài người đến tìm việc, đại khái công ty chuyên may hàng thun xuất khẩu, công việc nhiều đến nỗi ở đây mỗi tuần “được” tăng ca 3 ngày, mỗi ngày 4 giờ... Thấy tôi bảo T. chưa đầy 16 tuổi, ông vội đảo mắt nhìn kỹ T. như lượng định sức khỏe cô bé. Rồi ông gật gù: “Chưa đầy 16 cũng làm được, nhưng phải chịu thiệt thòi, không được mua BHXH vì cơ quan BHXH không bán cho những người dưới 18 tuổi”. Rồi ông hẹn ngày đến thử việc. Suốt một buổi chiều đưa T. đi thử “xin việc” chỉ có một trong năm công ty từ chối nhận lao động nhỏ tuổi.
Bị đánh đập, ngược đãi
Vừa qua, từ tố giác của quần chúng, các cơ quan chức năng quận Tân Phú - TPHCM đã kiểm tra và phát hiện ông Nguyễn Xuân Đặng, chủ cơ sở may gia công tại 578/43 Lê Trọng Tấn, phường Tây Thạnh, sử dụng 5 lao động trẻ em quê ở Bắc Giang từ 12 đến 17 tuổi. Các em này đều được ông Đặng “tuyển dụng” thông qua sự mai mối của người thân ở quê. Nhìn thời gian biểu mướt mồ hôi của các em, khó ai có thể không xót xa: Sáng từ 7 giờ 30 đến 12 giờ; chiều từ 13 giờ 30 đến 19 giờ. Nghỉ ngơi được một giờ, các em tiếp tục “cày” đến 1-2 giờ sáng hôm sau. Đổi lại, tiền lương của các em được trả từ 4 triệu đồng đến 6 triệu đồng cho 2 năm làm việc. Cực nhọc là thế, nhưng các em còn bị ông chủ đánh đập với lý do không nghe lời.
Không riêng gì cơ sở này có cách hành xử nhẫn tâm với lao động trẻ em. Cách đây chừng hơn 1 năm, dư luận TP từng xôn xao về việc ông T., một chủ cơ sở may ở quận Tân Bình, bắt trẻ em phải làm việc liên tục 15-16 giờ/ngày. Thậm chí ông T. và vợ là bà B. còn nhiều lần dùng kìm kẹp vào thân thể các em hoặc dùng bàn ủi nóng gí vào mặt khi các em ngủ gục do phải làm việc quá sức. Bị đối xử quá tàn nhẫn, em Đ.V.Q lợi dụng lúc chủ sơ hở đã bỏ trốn. Sau đó các cơ quan chức năng ở quận Tân Bình phải “giải cứu” thêm cho nhiều trẻ em khác đang làm cho cơ sở này.
Theo ông Võ Thành Sơn, Trưởng Phòng LĐ-TB-XH quận Tân Phú, hầu hết trẻ đang làm việc trong các cơ sở may gia công đều được gia đình “khoán” cho chủ cơ sở rồi nhận tiền công theo năm. Do bị “cấm cố” như vậy nên các em thường phải làm việc trong môi trường chật hẹp, phải thường xuyên làm việc quá giờ và bị chủ bóc lột thậm tệ.
Những điểm sáng hiếm hoi
Làm gì để hạn chế tình trạng lao động trẻ em bị ngược đãi, bóc lột? Chúng tôi mang câu hỏi này đặt lên bàn các cơ quan chức năng TP nhưng chưa nhận được câu trả lời thỏa đáng. Trong bối cảnh như vậy, cách làm của khách sạn Omni Sài Gòn rất đáng trân trọng. Hôm ghé nơi đây, chúng tôi gặp đầu bếp Nguyễn Công Luận đang thoăn thoắt chuẩn bị các món ăn khách. Vừa làm, Luận vừa tranh thủ kể về cuộc đời mình. Cách đây 4 năm, khi đang sống trong một mái ấm ở quận Gò Vấp, Luận là một trong 10 trẻ em được khách sạn Omni nhận về học việc. Hai năm vừa học vừa làm, khi tròn 18 tuổi, Luận được khách sạn nhận vào làm đầu bếp với mức lương hơn 2 triệu đồng/tháng.
Bà Tú Quỳnh, phụ trách thông tin của khách sạn Omni, cho biết mỗi năm, khách sạn đều nhận 10 trẻ em từ 14 đến dưới 18 tuổi ở các mái ấm, nhà mở về dạy nghề. Sau thời gian học việc, nếu các em đáp ứng yêu cầu, khách sạn sẽ chính thức tuyển dụng làm nhân viên. Nếu không thích làm việc ở đây, với những kỹ năng nghề nghiệp và vốn ngoại ngữ được học tại khách sạn 5 sao, chắc chắn khi đi xin việc, các em sẽ thuận lợi hơn.
Một cán bộ thuộc Ủy ban Dân số- Gia đình & Trẻ em TPHCM nhìn nhận: “Đó chỉ là những điểm sáng hiếm hoi. Rất ít nơi có thể thực hiện được chương trình như vậy. Vì thế, lối vào đời của trẻ em sớm phải lao động rất mong manh”.