Ông Trần Minh Hán, Chủ tịch Hội người cao tuổi xã Tế Thắng, giở danh sách ghi số người chết vì căn bệnh ung thư ở làng Thổ Vị trong hơn mười năm qua chỉ cho tôi xem, giọng buồn buồn: “Từ năm 1993 đến nay, làng này có 80 người chết vì bệnh ung thư. Đây là số người chết có bệnh án ung thư, còn những người chết nghi ngờ mắc bệnh này thì nhiều.
Những con số chạnh lòng
Là người gắn bó với công việc từ cơ sở, ông Hán (nguyên là trưởng làng Thổ Vị) đã âm thầm làm công việc ghi chép, lưu trữ số liệu về số người chết vì các căn bệnh ung thư từ hơn mười năm nay. Ông Hán cho biết: “Năm 1993, trong làng có số người chết vì bệnh ung thư tăng đột biến: 10/18 trường hợp. Chính tôi từng phải đưa nhiều người nhà ra Bệnh viện K Hà Nội để khám, chữa bệnh, nhưng rồi tất cả đều được trả về nằm chờ chết, vì bệnh đã quá nặng, vô phương cứu chữa. Từ đó đến nay, mỗi năm ở làng Thổ Vị có 6 đến 8 người chết vì các bệnh ung thư quái ác và trở thành nỗi ám ảnh đối với người dân trong làng. Vì vậy, tôi đã lập bản thống kê này đây”.
Làng Thổ Vị hiện có 447 hộ (hơn 1.700 nhân khẩu) làm nông nghiệp, đời sống của bà con nông dân còn nhiều khó khăn, tỉ lệ hộ nghèo chiếm tới 46%. Theo thống kê của Trạm Y tế xã Tế Thắng, số người mắc bệnh ung thư gan, phổi trong làng chiếm tới hơn 80% so với các bệnh khác; trong đó số bệnh nhân nam chiếm 80%. Số người mắc các bệnh ung thư dưới 30 tuổi (đã chết) chiếm 8%, số người từ 30 - 55 tuổi chết vì bệnh này chiếm tới 54% và số người từ 55 tuổi trở lên là 38%. Trong làng có tới 6 hộ có 2 người chết vì mắc bệnh ung thư. Đặc biệt, gia đình anh Vũ Đình Vương (32 tuổi) có tới 4 người gồm: bố là ông Vũ Đình Dung, mẹ là Phạm Thị Vẹm; hai anh trai là Vũ Đình Thắng, Vũ Đình Tân đều bị chết vì bệnh ung thư gan. Hiện nay, trong làng có hơn 10 người đã được bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến Trung ương kết luận mắc bệnh ung thư gan, phổi, dạ dày, nhưng do bệnh đã quá nặng hoặc vì kinh tế gia đình quá khó khăn, không có tiền chạy chữa đành nằm... chờ chết.
Do quặng amiăng?
Làng Thổ Vị nằm sát chân núi Nưa - nơi có mỏ quặng amiăng (trước kia đã được khảo sát, thăm dò và khai thác). Nguồn nước sinh hoạt của nhân dân trong làng được lấy từ giếng khoan hoặc giếng khơi. Đưa chúng tôi đi thăm các giếng khơi trong làng, ông Hán cho biết: “Từ năm 1975 đến 1978, làng Thổ Vị phát động phong trào “nhà nhà đào và sử dụng nước giếng khơi”. Chỉ trong bốn năm, 100% số hộ của làng đã đào được giếng khơi, các giếng này đều được kè bằng những viên đá lộ thiên, lấy từ núi Nưa về có chứa các sợi, bột amiăng. Bên cạnh đó, toàn bộ hệ thống đường giao thông trong làng đều được rải đá có chứa loại bột này. Gặp những trận mưa, sợi, bột amiăng trong đá tan ra (giống nước vo gạo) rồi chảy xuống ao, hồ và thẩm thấu vào những giếng khơi của người dân. Đây có thể là một trong những nguyên nhân chính gây ra các bệnh ung thư”.
Anh Vũ Văn Quang (người có bố, mẹ đều chết vì bệnh ung thư gan, phổi) cho biết: “Do hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, chưa có điều kiện xây bể hứng nước mưa, nên hàng chục năm qua vẫn phải dùng nước giếng khơi để ăn uống, sinh hoạt. Nhiều hôm mưa xuống, nước ngoài đường ngấm vào giếng đục ngầu, múc nấu nước uống, nấu cơm ăn, làm cả nhà đau bụng dữ dội...”
Trong khi các giếng khơi bị nhiễm chất amiăng nặng, gây hại sức khỏe của nhân dân thì nhiều gia đình ở làng Thổ Vị đã đầu tư hàng triệu đồng để khoan giếng. Dù các giếng khoan có độ sâu từ 50 - 60 m nhưng nguồn nước vẫn bị ô nhiễm nặng và không thể sử dụng được. Theo kết quả điều tra, xét nghiệm của Trung tâm Y tế Dự phòng và Sở Khoa học - Công nghệ Thanh Hóa thì tất cả các mẫu nước lấy từ giếng khơi, giếng khoan tại làng Thổ Vị đều bị nhiễm các chất amiăng, sắt, natri, thạch tín cao gấp hàng chục lần cho phép và không có mẫu nào bảo đảm dùng làm nước ăn, uống, sinh hoạt. Kết luận này đã được chính quyền xã Tế Thắng công bố rộng rãi cho nhân dân trong làng được biết.
Dù vậy hiện nay bà con nơi đây hằng ngày vẫn phải dùng nguồn nước này, vì chưa có nguồn nước sạch. Cứ một hai tháng, dân làng Thổ Vị lại đau buồn tiễn đưa thân nhân của mình về cõi vĩnh hằng vì mắc các bệnh ung thư. Những nạn nhân “sống chung” với bệnh ung thư nhiều năm qua đang quằn quại, đau đớn và chờ đến lượt mình.n
Hiện nay, các cơ quan chức năng ở Thanh Hóa vẫn chưa có một công trình nghiên cứu, giải pháp hữu hiệu nào để giúp người dân làng Thổ Vị phòng bệnh. Chính quyền và nhân dân xã Tế Thắng rất mong Nhà nước xây dựng hệ thống cấp nước sạch cho làng Thổ Vị để nơi đây không phải chứng kiến mãi những cái chết đau đớn do bệnh ung thư gây ra.