Quay về “sân nhà”

Có sự khác nhau rất căn bản trong chính sách của VN và các nước để cứu nguy cho nền kinh tế. Tại Mỹ, Chính phủ can thiệp vào thị trường khi nền kinh tế đã rơi vào khủng hoảng; còn tại VN, Nhà nước tham gia để ngăn chặn suy thoái kinh tế nên mức độ và cách thức can thiệp rất khác nhau.
Bỏ khâu trung gian
Chính phủ ta sắp công bố cụ thể gói kích cầu 17.000 tỉ đồng hỗ trợ doanh nghiệp (DN) thông qua lãi suất. Muốn vậy, cần có chương trình riêng, nếu không tổ chức được hệ thống này thì nhờ ngân hàng làm hộ, nghĩa là không buộc ngân hàng cho vay hoặc yêu cầu ngân hàng cho vay theo chỉ đạo mà hãy để ngân hàng nào có khả năng thì tự nguyện tham gia. Về nguyên tắc, các ngân hàng phải được chủ động trong tác nghiệp và tự chịu trách nhiệm về toàn bộ rủi ro, vì thế Nhà nước không nên can thiệp trực tiếp vào việc định hướng cho vay cũng như hỗ trợ cho vay của ngân hàng.

Xây dựng hệ thống phân phối hoàn chỉnh Nhà nước cũng cần giữ được thu nhập ổn định cho người tiêu dùng và tìm cách tăng cầu có khả năng thanh toán. Về phía DN, phải có định hướng và chính sách phù hợp với từng phân đoạn thị trường. Chẳng hạn VN có nhiều thương hiệu áo sơ mi xuất khẩu nhưng tại thị trường nội địa chưa chắc đã phù hợp về giá và chất lượng. Thế nên, phải xác định bán hàng vào phân đoạn nào, đừng bao giờ tham vọng bán cho cả 87 triệu dân. Khi đã xác định được mục tiêu nói trên, cần xây dựng được hệ thống phân phối hoàn chỉnh để lưu thông hàng hóa trên thị trường.

Chúng ta đang dùng công cụ tài chính để trợ lực nhằm vực dậy khu vực sản xuất, nhưng nếu làm không tốt, có thể không những không ngăn chặn được suy thoái mà còn đẩy tốc độ suy thoái nhanh hơn bởi hệ thống tài chính tiềm ẩn nhiều rủi ro, hậu quả của suy thoái tài chính lan nhanh và tác động sâu rộng hơn nhiều so với suy thoái từ khu vực sản xuất thực.
Trong lúc này, ta nên tranh thủ thành lập hệ thống hỗ trợ trực tiếp đến đúng đối tượng cần và tạo điều kiện cho hệ thống này vận hành thông suốt. Từ trước đến nay, các chính sách hỗ trợ của ta chưa mấy hiệu quả vì thực hiện qua trung gian. Ví dụ, để hỗ trợ xóa đói giảm nghèo, ta rót tiền cho DN thu mua lúa gạo của nông dân mà không đưa trực tiếp cho người trồng lúa. Cách làm “đường vòng” như vậy là không nên, bởi khiến đối tượng cần hỗ trợ không được hưởng lợi ở mức cao nhất.
DN về “tắm ao ta” cần Nhà nước hỗ trợ
Suy thoái kinh tế của VN bắt nguồn từ sự bế tắc đầu ra của khu vực sản xuất: Xuất khẩu “đứng” do khủng hoảng kinh tế toàn cầu, sức mua của thị trường trong nước sút kém vì khả năng thanh toán của người dân giảm rất nhiều sau lạm phát. Để DN duy trì được sản xuất, vấn đề then chốt là gỡ đầu ra để DN bán được hàng. Vậy lúc này bán cho ai? Chắc chắn là không thể tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào xuất khẩu mà phải đẩy mạnh bán hàng ở thị trường trong nước vốn bị DN nội địa bỏ rơi lâu nay từ khâu xác định nhu cầu thị trường đến xây dựng hệ thống phân phối...
Ngay cả cho vay tiêu dùng, trước đây chúng ta cũng chỉ cho vay để tiêu thụ hàng nhập khẩu là chính.
Đối với DN, muốn bán được hàng ở thị trường nội địa thì phải xác định rõ mục tiêu bán cái gì, giá bán bao nhiêu. Để bán được giá thấp tại thị trường nội địa, DN phải cắt giảm chi phí nên buộc phải tính toán lại lợi thế để giảm thiểu chi phí đầu vào, hạ giá thành sản phẩm. Lúc này, Nhà nước cần thể hiện vai trò điều hành ở tầm vĩ mô, giúp DN giảm chi phí vốn như giảm lãi suất, cho phép mở rộng tín dụng phù hợp với tình hình lạm phát không còn cao. Khi DN giảm chi phí lao động bằng cách nâng cao năng suất, một bộ phận lao động sẽ mất việc làm và Nhà nước phải chủ động tạo công ăn việc làm mới cho lực lượng lao động vừa bị đẩy ra này.