Lừa đảo trong thương mại quốc tế

Những năm gần đây, đặc biệt trong giai đoạn VN hội nhập kinh tế thế giới, Nhà nước ta đã triển khai và áp dụng hàng loạt chủ trương, chính sách, biện pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp (DN) VN và DN, cá nhân nước ngoài mở rộng quan hệ quốc tế trên cả 4 loại hình hoạt động thương mại gồm: thương mại hàng hóa; thương mại dịch vụ; thương mại đầu tư và thương mại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Cùng với đó, nhiều hành vi lừa đảo từ phía nước ngoài cũng xảy ra phổ biến tại VN.    

Đánh vào lòng tham của doanh nghiệp

Đây là dạng lừa đảo phổ biến nhất. Lợi dụng việc một số lớn DN thiếu thông tin về thị trường, giá cả và pháp luật, DN nước ngoài chào bán hàng giá rẻ nhằm kích thích sự hám lời của một số DN. Ví dụ, trong khi giá phân bón nhập khẩu từ Ukraine trên 235 USD/tấn, không ít DN vẫn nhận được giá chào 110 USD/tấn từ những công ty ở Mỹ. Đi kèm giá chào thấp là phương thức thanh toán hết sức ngặt nghèo mà khi trả tiền xong, chưa chắc có phân bón và khi tìm người bán thì không thấy nữa.

Thông thường, đối với dạng lừa đảo trên, công ty nước ngoài sẽ cấu kết với các hãng tàu “ma” để lập chứng từ giao hàng giả và thu tiền.

Đánh tráo hàng khi giao

Đã có một số vụ lừa đảo xảy ra dạng này như mua thức ăn gia súc, khách Malaysia chào mẫu 90% protein, nhưng sau đó chỉ giao trấu, cám trộn đất cát. Khách Ấn Độ chào bán tôm đông lạnh, nhưng khi đưa container về VN mở ra thì toàn bộ container chỉ chứa những khay nước.

Với dạng lừa đảo này, phía nước ngoài buộc các DN VN thanh toán bằng thư tín dụng không hủy ngang, trả ngay 100% hóa đơn khi nhận được chứng từ giao hàng hợp lệ. Thường bên nước ngoài  lập chứng từ hợp lệ đến mức ngân hàng VN không có cơ sở từ chối và phải tháo khoán L/C để thanh toán cho họ. Khi hàng đến thì chuyện đã rồi và người bán cũng đã “bóng chim tăm cá”.

Thanh toán đơn giản khi mua hàng

Đây là trường hợp xảy ra khi VN là bên bán hàng. Khi mua hàng, biết DN VN chưa quen và sợ các nguyên tắc chặt chẽ của các quy định thanh toán bằng L/C, phía nước ngoài thường khuyên và rủ rê DN thanh toán bằng chuyển tiền (Remittance of Payment) vì phương thức này rất đơn giản trong thực hiện thủ tục thanh toán.

Tuy nhiên, với phương thức trên, người mua – tức phía nước ngoài - nhận hàng xong mới phải trả tiền. Vì vậy, không ít DN VN bị ép giảm giá bởi khi đó, hàng và tiền đều nằm trong tay người mua nước ngoài. DN buộc phải chấp nhận giảm giá để lấy tiền.

Giao dịch bằng thư điện tử

Đã có không ít công ty và cá nhân nước ngoài lợi dụng hộp thư này để giao kết hợp đồng với DN. Vậy nhưng cũng đã có không ít DN VN ký hợp đồng xuất nhập khẩu, gia công cho nước ngoài thông qua hộp thư nêu trên, thậm chí còn giao kết hợp đồng qua chat trên mạng.

Với trường hợp này, thông thường sau khi công ty nước ngoài lấy được tiền hoặc hàng thì khách hàng thường bỏ hộp mail hoặc không bao giờ giao dịch qua hộp mail này.

Khai thác sự kém hiểu biết luật quốc tế

Những năm qua, đã xảy ra tình trạng cá nhân và công ty nước ngoài lợi dụng việc các DN nhỏ và vừa nước ta không am hiểu sâu về pháp luật trong kinh doanh, đặc biệt là trong kinh doanh thương mại quốc tế để lừa đảo.

Có không ít hợp đồng được ký giữa DN nước ta và nước ngoài được yêu cầu sử dụng luật các nước để điều chỉnh, trong khi các DN VN dù không biết gì nhiều về luật đó nhưng vẫn ký vì sức ép của việc “phải bán”, “phải mua”. Có cả những trường hợp, trong các hợp đồng, nước ngoài còn chọn luật của đảo này, đảo kia của một nước để điều chỉnh hợp đồng đã ký, mặc dù trên thực tế không có loại luật đó.