Mình già đan võng ngô đồng...

Ra Cù Lao Chàm – Quảng Nam, khách muốn hỏi mua võng ngô đồng trứ danh đều được người dân địa phương chỉ đến cụ Nguyễn Thị Môn, người cuối cùng còn theo đuổi nghề truyền thống ở xứ này. Hình ảnh người phụ nữ đan võng đã hằn sâu vào trí nhớ của người dân cù lao suốt mấy mươi năm qua.

Người cùng thế hệ cụ Môn giờ không còn mấy ai, hoặc đã theo cháu con vào đất liền an hưởng tuổi già. Đất cù lao chỉ còn lại mình cụ mải mê đan những cánh võng ngô đồng. Cái dáng lưng còng, tóc bạc ngồi đan võng giữa trưa hè cứ như một dấu chấm hỏi lơ lửng với thời gian.

Không ai nhớ nghề đan võng ngô đồng ở Cù Lao Chàm hình thành từ khi nào, chỉ biết rằng bao nhiêu thế hệ đã lớn lên, ăn học thành tài từ những đôi bàn tay đan võng của bà, của mẹ. Võng ngô đồng đã trở thành nguồn cội mà bất kỳ đứa trẻ nào ở Cù Lao Chàm khi lớn lên, đi xa cũng nhớ về.

Đan võng ngô đồng đã trở thành một nghề truyền thống của đất cù lao. Chiếc võng ngô đồng đã là một nét đẹp văn hóa mà bất kỳ ai đặt chân lên vòm đất nằm cách xa đất liền 15 hải lý này đều muốn một lần nhìn thấy, chạm vào.

Khi chúng tôi đến nhà cụ Môn, một chiếc võng ngô đồng được đan dang dở vẫn còn treo trên cửa. Cụ Môn vừa oằn vai gánh nước về, bảo: “Cứ rảnh giờ nào đan giờ ấy. Thường thì già vẫn làm vào mỗi buổi trưa. Chiếc võng này đã có người đặt rồi, phải tranh thủ làm cho kịp, kẻo chuyến sau khách đến không có thì tội nghiệp người ta vất vả ra vào”.

Cụ Môn đưa đôi tay già nua thoăn thoắt se từng sợi dây ngô đồng - thao tác mà cụ đã thuần thục từ hơn 60 năm trước, thuở còn là con gái. Để hoàn tất một chiếc võng, có khi cụ Môn phải mất gần 2 tháng trời. Những sợi ngô đồng mỏng se vào nhau, qua bàn tay khéo léo và cần mẫn của cụ đã được kết nối thành những mắt võng đều tăm tắp và trông thật bền chặt. Tuổi thọ của một chiếc võng ngô đồng có thể kéo dài đến 20 năm, bởi sợi ngô đồng tuy rất mảnh nhưng lại dẻo dai vô cùng.

“Thời ông bà cố của già đã sống bằng nghề đan võng ngô đồng. Già lớn lên, lập gia đình, nuôi con... cũng đều nhờ nghề này. Nó như cái nghiệp, không bỏ được. Ở xứ này, giờ chỉ còn mình già đan võng ngô đồng...” - cụ Môn vừa nói vừa cười hiền hòa. Đôi mắt cụ vẫn chăm chút nhìn vào những mắt võng ngô đồng.

Dường như ở đó có hình ảnh của một nguồn cội yêu thương đã nằm sâu trong ký ức cụ. Cụ Môn gắn bó nơi cù lao chập chùng sóng vỗ này đã hơn 85 năm, trải qua cả một quãng đời dài đầy sóng gió và mất mát. Từ lâu, một mình cụ đã bám trụ với nghề để nuôi đàn con nhỏ, khi người chồng sau một chuyến ra khơi gặp bão đã mãi mãi không về.

Một chiếc võng ngô đồng có giá 600.000 đồng – 700.000 đồng. Nhiều người nói mắc, nhưng mấy ai biết được bao công sức khó nhọc mà người đan võng đã bỏ ra? Ngô đồng mọc trên núi, phải trèo lên và biết cách chọn những nhánh nhỏ, đúng tuổi để có đủ độ dai - bền, đốn xuống rồi đem ngâm ngoài suối; sau đó phơi khô, tách vỏ và cẩn thận kéo ngô đồng thành từng sợi nhỏ.

Chỉ mỗi công đoạn chuẩn bị nguyên liệu đủ cho một chiếc võng đã thật kỳ công, tỉ mẩn. Vậy mà không biết bao nhiêu chiếc võng ngô đồng đã được thành hình, được bao du khách nước ngoài mang về xứ họ như là một món quà đặc biệt của Cù Lao Chàm từ đất nước VN xinh đẹp, thấm đẫm văn hóa truyền thống.

Đến giờ, cụ Môn vẫn một lòng thiết tha với những cánh võng ngô đồng - mà mai đây hẳn sẽ mai một khi cụ đi theo ông bà. Ngô đồng giờ vẫn mọc đầy trên núi nhưng ở Cù Lao Chàm không còn ai muốn theo nghề đan võng ngô đồng - nghề đòi hỏi sự cần mẫn và yêu thương thiết tha giá trị cội nguồn mới đeo đuổi được.