Hạn chế dùng Tamiflu để điều trị cúm A/H1N1

Xem Cúm A (H1N1) đã thành đại dịch?

Tính đến ngày 21-8, theo báo cáo của WHO, trên toàn cầu có 182.166 trường hợp mắc cúm A/H1N1 với 1.799 ca tử vong (khoảng 1%).  Giới chuyên môn cho rằng hai loại thuốc kháng virus oseltamivir (biệt dược là Tamiflu) và zanamivir (biệt dược là Relenza) có tác dụng phòng ngừa và điều trị loại A/H1N1 chủng mới này nên đã có những chỉ định rộng rãi đối với bệnh nhân bị cúm, có xét nghiệm dương tính với A/H1N1. Tại VN, thị trường thuốc Tamiflu lên cơn sốt vì nhiều người đua nhau mua dự trữ, bất chấp ngành y tế khuyến cáo không nên tự ý dự trữ và sử dụng biệt dược này.

Sản xuất thuốcTamiflu tại Hãng dược Hoffmann - La Roche (Thụy Sĩ). Ảnh: www.roche.com

Trường hợp nào sử dụng Tamiflu, Relenza?

Theo dõi trên các bệnh nhân A/H1N1 trên toàn thế giới, hầu hết bệnh nhân mắc bệnh cúm điển hình đều hoàn toàn tự khỏi, không cần phải điều trị một loại thuốc nào. Đứng trước một nguy cơ lạm dụng thuốc và có khả năng kích thích làm virus cúm A/H1N1 tăng sức đề kháng thuốc, ngày 21-8, WHO phải ra khuyến nghị hạn chế việc dùng thuốc chống virus (Tamiflu và Relenza) rộng rãi, chỉ dùng cho các bệnh nhân A/H1N1 nặng và các bệnh nhân có nguy cơ cao. Tất cả các trường hợp còn lại, dù là nhiễm A/H1N1 cũng không có chỉ định sử dụng thuốc điều trị. Đây cũng là lần đầu tiên WHO chính thức đưa ra khuyến cáo này.

Cũng theo WHO, các bệnh nhân phát bệnh giống như cúm, trong vùng dịch đã lan rộng trong cộng đồng, nếu có kèm các triệu chứng sau đây, được coi là dấu hiệu nặng và chỉ khi đó mới nên dùng thuốc chống virus cúm: Cảm giác thiếu khí thở ngay khi nghỉ ngơi, khó thở, tím tái, ho khạc ra đờm sẫm màu hoặc có máu, đau ngực, thay đổi tính tình, sốt cao quá 3 ngày, tụt huyết áp. Đối với trẻ em, các dấu hiệu nguy hiểm là khó thở, lờ đờ, khó đánh thức và không chịu chơi đùa.

Đối với bệnh nhân đang bị một bệnh mãn tính mà mắc cúm, cần phải tư vấn với bác sĩ để cân nhắc điều trị.

Trong một bài viết gần đây trên Báo NLĐ (Tại sao không thanh toán được bệnh cúm?), chúng tôi đã cung cấp một số thông tin thường thức về bệnh cúm nói chung và cúm A/H1N1 nói riêng đều không có thuốc điều trị đặc hiệu; bệnh cúm không chữa được và cũng không thanh toán được. Việc sử dụng thuốc chống virus trên thực tế khó đem lại hiệu quả đối với bệnh nhân số đông. Thuốc Tamiflu hay Relenza, trên nguyên tắc chỉ là một loại kìm hãm sự tăng sinh của virus trong cơ thể người bệnh,  chứ không thể tiêu diệt được virus. Thuốc  chỉ có tác dụng trong vòng 48 giờ khi triệu chứng xuất hiện, hay nói chính xác hơn là trong thời gian virus vừa mới xâm nhập vào cơ thể, còn lưu hành trong máu, trước khi xâm nhập vào bên trong tế bào, khi đó sử dụng thuốc mới có thể hiệu nghiệm. Hiệu nghiệm ở đây là chỉ giúp cho cơ thể giảm triệu chứng hơn những người không uống Tamiflu hoặc Relenza. 

Tamiflu không có giá trị trong dự phòng cúm A/H1N1

Tamiflu không an toàn ở trẻ em

Bộ Y tế thông báo ngày 23-8 là ngày có số bệnh nhân nhiễm cúm A/H1N1 cao nhất từ đầu mùa dịch đến nay với 118 ca nhiễm. Trong đó miền Nam có thêm 67 ca, miền Trung 36 ca và Tây Nguyên 15 ca, nâng tổng số ca nhiễm tại VN lên 2.014 trường hợp, 2 ca tử vong.

Một nghiên cứu vừa công bố vào cuối tháng 7-2009 cho thấy dùng Tamiflu điều trị cúm ở trẻ em không an toàn như vẫn tưởng. Trong số 103 trẻ em dùng Tamiflu điều trị cúm, có đến một nửa bị tai biến, phổ biến nhất trong đó là triệu chứng buồn nôn, gặp ở 1/3 trẻ; đau thắt dạ dày 20%, 12% bị rối loạn giấc ngủ. Nghiêm trọng hơn, đến 20% số trẻ dùng Tamiflu có biểu hiện rối loạn tâm thần từ nhẹ như là “hành vi bất thường” đến nặng như lú lẫn, không có khả năng tư duy bình thường, ngủ gặp ác mộng, co giật. Tại Nhật Bản, giới chức y tế đã cấm sử dụng Tamiflu với trẻ em vì tai biến quá nghiêm trọng. Ở Mỹ, Hiệp hội Dược thực phẩm (FDA) vừa báo cáo có 1.800 trẻ em sử dụng Tamiflu có biểu hiện hành vi bất thường.

Việc sử dụng thuốc chống cúm không cho thấy có hiệu quả  phòng ngừa khỏi mắc bệnh cúm. Đối với người chưa mắc bệnh, thì chưa chắc đã bị phát bệnh khi nhiễm vius cúm, nên việc uống thuốc phòng không mang lại hiệu quả. Tuy nhiên, như đã nêu trên, ngay cả người mắc bệnh cúm A/H1N1 cũng không cần thiết phải dùng Tamiflu hay Relenza, trừ một số trường hợp nặng, nên việc uống thuốc phòng là vô nghĩa, mà còn lợi bất cập hại. Theo các nghiên cứu lâm sàng đáng tin cậy, dùng Tamiflu và Relenza hoàn toàn không có giá trị dự phòng cúm A/H1N1 mà ngược lại những người dùng thuốc dự phòng lại có tỉ lệ mắc cúm cao hơn những người không dùng thuốc từ 28% đến 51%.

Vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu

Bệnh cúm là bệnh lây lan giữa người với người thông qua dịch tiết rơi vãi ở đường hô hấp. Người mắc bệnh có thể lây, có thể lây lan cho người xung quanh trước khi phát hiện được bệnh. Ngoài ra, cũng có một tỉ lệ lớn những người nhiễm cúm nhưng lại không phát bệnh và các đối tượng này cũng có thể lây bệnh. Cho nên, cúm A/H1N1 cũng không có gì khác hơn các loại cúm khác, không cần phải nhập viện điều trị mà chỉ cần nghỉ ở nhà, uống đủ nước, theo dõi nếu có dấu hiệu nặng thì đến bác sĩ. Cho đến nay, việc xét nghiệm đại trà chẩn đoán A/H1N1 cũng không cần thiết, vì như thế sẽ làm quá tải cho ngành y tế, phiền phức cho bệnh nhân. Ngay cả xác định bị cúm A/H1N1 rồi cũng không có điều trị gì hơn, trừ bệnh nhân nặng. Việc phòng ngừa chủ yếu là phòng ngừa trong cộng đồng, vệ sinh cá nhân. Việc đóng cửa công sở, siêu thị, trường học nơi có bệnh nhân cúm cũng không thể ngăn ngừa được cúm lây lan, chỉ gây thiệt hại về kinh tế.