Một trong những biện pháp phòng chống rửa tiền hữu hiệu là kiểm soát từ đầu các khoản tiền mặt nộp vào hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, khi các biện pháp truyền thống phát huy hiệu quả thì việc rửa tiền ngày càng biến tướng, được thực hiện qua hành vi thương mại với nhiều hình thức, nhiều loại chứng từ khác nhau.

Việc phòng chống rửa tiền phụ thuộc vào nỗ lực của ngân hàng thương mại, hải quan, công an...Ảnh: n.hữu

Núp bóng mua – bán hàng hóa

Theo chương trình Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo Asean – Hoa Kỳ (USAID), rửa tiền qua thương mại là để đánh lạc hướng tiền bẩn thông qua mua – bán hàng hóa nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc số tiền.

Ông David Meisner, chuyên gia Cục Kiểm soát Tài chính (Bộ Tài chính Mỹ), cho biết đối tượng rửa tiền qua mặt nhân viên hải quan bằng cách khai tăng hoặc giảm giá trị hàng hóa. Giả sử công ty A  (nhà xuất khẩu) bán 1 triệu con ốc vít với giá 2 USD/con cho công ty B (nhà nhập khẩu) nhưng công ty A khai báo đơn giá chỉ 1 USD/con ốc vít. Công ty B thanh toán tiền mua hàng 1 triệu USD, sau đó bán 1 triệu con ốc vít ra thị trường thu về 2 triệu USD. Qua việc khai giảm giá trị hàng hóa và ngược lại, công ty A và B đều rửa sạch 1 triệu USD.

Một chiêu thức khác là đối tượng rửa tiền có thể gửi hàng nhiều hơn hoặc ít đi so với khai báo. Ví dụ, công ty A bán cho công ty B 1 triệu con ốc vít với giá 2 USD/con ốc vít nhưng gửi tăng lên 1,5 triệu con. Công ty B chỉ trả tiền  mua 1 triệu con ốc vít là 2 triệu USD, rồi bán 1,5 triệu con ốc vít ra thị trường,  thu về 3 triệu USD. Số tiền chênh lệch 1 triệu USD đã được hai bên hợp pháp hóa. Với tình huống ngược lại, công ty A và B cũng hợp pháp hóa được 1 triệu USD.

“Tín hiệu đỏ”

Như vậy, phải có sự thông đồng giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu thì các phi vụ trên mới thực hiện được. Do đó, việc phòng chống hiện tượng rửa tiền qua hành vi thương mại  phụ thuộc rất nhiều vào năng lực phòng chống rửa tiền của  ngành ngân hàng, lực lượng hải quan, công an tại các quốc gia. 

Mới đây, tại đợt huấn luyện cho lực lượng hải quan Việt Nam về phòng chống rửa tiền, các chuyên gia tài chính quốc tế cho rằng dòng tiền thâm nhập các quốc gia đang phát triển có nguồn gốc từ khách du lịch, đầu tư vào bất động sản, chứng khoán,... cũng có thể là một loại hình rửa tiền tinh vi. Các hành vi rửa tiền thường biểu hiện khi giá trị hàng hóa quá nhiều mâu thuẫn so với giá trị thực tế; chủng loại hàng hóa không phù hợp với ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp; hàng hóa trao tay qua nhiều tổ chức mà không có lý do rõ ràng.

Theo ông Kevin Whelan, chuyên gia tài chính USAID, đối tượng rửa tiền thường chuyển tiền đan xen với các nguồn tiền hợp pháp, chuyển tiền qua lại giữa các hoạt động kinh doanh bằng nhiều tài khoản khác nhau hoặc giữa tài khoản trong nước với tài khoản nước ngoài. Đó là những “tín hiệu đỏ” như: đột ngột chuyển tiền với số lượng lớn, thường xuyên chuyển tiền ra nước ngoài, tiền gửi đến người nhận không có quan hệ cá nhân, thực hiện chuyển tiền tại nhiều chi nhánh ngân hàng ở các tỉnh biên giới...