Một cảnh tượng thường thấy ở các trung tâm giới thiệu việc làm là rất đông sinh viên ra trường xin đăng ký đi làm công việc dạy kèm, phụ hồ, chạy bàn, phát quà khuyến mãi... Một bộ phận khác vào nhà máy xin làm công việc giản đơn của một lao động phổ thông.

Sau khi tốt nghiệp trung cấp thực phẩm, Lê Hoàng Nam (phải) vào làm công nhân ở Công ty Pungkook-KCX Tân  Thuận. Ảnh: H. Đào

Đi đâu cũng bị... chê

Nguyễn Thị Kim Phương (quê ở huyện Tân Phú, Đồng Nai) tốt nghiệp ngành công nghệ sinh học, Trường CĐ Công nghệ Thực phẩm TPHCM. Phương ao ước sẽ tìm được công việc đúng chuyên môn. Nhưng gần 5 tháng sau khi ra trường, dù gửi đi cả chục hồ sơ, Phương vẫn không tìm được công việc phù hợp.

Theo Bộ LĐ-TB-XH, các ngành nghề đào tạo hiện nay không đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Hệ quả là người qua đào tạo có bằng cấp chuyên môn làm trái nghề ngày càng nhiều, có đến 25% sinh viên tốt nghiệp ĐH các ngành luật, quản trị kinh doanh... chấp nhận làm công việc chỉ yêu cầu trình độ trung cấp hoặc làm công việc của lao động phổ thông.

Bất đắc dĩ, Phương cùng  hai cô bạn chung trường xin vào làm nhân viên giao cơm cho một công ty chuyên cung cấp suất ăn công nghiệp ở quận Tân Phú - TPHCM. Công việc không cần đến chuyên môn, lại vất vả, chi phí xăng tự lo nhưng lương quá thấp nên chỉ sau một thời gian ngắn, cả ba nghỉ việc.

Mất thêm hai tháng không tìm được việc làm đúng chuyên môn, thông qua người quen, Phương nộp đơn xin dự tuyển làm việc trực điện thoại cho một công ty ở quận 5.  Nhưng hôm dự phỏng vấn, giám đốc công ty từ chối thẳng với lý do: “Người không được cao!”. 

“Tôi không nghĩ tìm việc lại khó khăn đến vậy. Tôi lên mạng, xem báo, hễ thấy có công ty nào tuyển dụng người đúng với chuyên môn của mình là liên hệ nộp hồ sơ. Thế mà hồ sơ gửi đi vẫn cứ bặt vô âm tín”- Phương tâm sự. Vì quá khó tìm việc đúng chuyên môn, Phương tiếp tục đi tìm việc trái nghề. Lần này là làm gia sư. “Tôi đang nhận dạy kèm ở 3 nơi, tính ra cũng được 1,8 triệu đồng/tháng. Thôi kệ, làm gia sư coi bộ là... thượng sách đối với sinh viên vừa ra trường như chúng tôi”.

Đành đi làm thợ

Nguyễn Văn Dũng tốt nghiệp ngành kỹ thuật và công nghệ Trường ĐH Quy Nhơn. Mất cả năm không tìm được việc làm ở tỉnh, tháng 6-2009, Dũng khăn gói vào TPHCM và đang “vạn sự khởi đầu nan” bằng công việc tại một... công ty nhuộm ở huyện Hóc Môn.

Chúng tôi đã gặp rất nhiều trường hợp như anh Dũng. Trở về sau ngày làm việc vất vả ở Công ty FAPV- KCX Tân Thuận (TPHCM), nữ công nhân Nguyễn Ngọc Hạnh thở dài: “Mệt nhưng dù sao cũng đỡ hơn ngồi nhà chờ việc, cảm giác vừa mệt mỏi vừa có lỗi với ba mẹ sau thời gian dài học hành tốn kém mà không làm được gì”.

Hạnh quê ở Bến Tre,  tốt nghiệp trung cấp địa chính ở Vĩnh Long. Tưởng dễ dàng về địa phương tìm việc nhưng  mòn mỏi chờ gần cả năm trời, cô đành  khăn gói lên TPHCM làm công nhân. Hạnh nói: “Không riêng gì tôi, nhiều người vốn là dược sĩ, kỹ sư,... tốt nghiệp chính quy từ vài năm trước nhưng không tìm được việc nên cũng xin vào đây làm công nhân”.

Lê Hoàng Nam tốt nghiệp hệ trung cấp Trường CĐ Lương thực Thực phẩm TPHCM, cũng đang làm công nhân tại Công ty Pungkook - KCX Tân Thuận. Nam tâm sự: “Đầu tiên, tôi xin vào làm cho một công ty thủy sản ở quận Tân Phú.  Công việc cực nhọc, tăng ca nhiều nhưng thu nhập không ổn định nên làm được vài tháng, tôi xin vào đây làm công nhân. Công việc trái nghề, lại vất vả nhưng mỗi tháng thu nhập 2,5 triệu đồng cũng ổn.  Chỉ tiếc mấy năm học hành mà không áp dụng được gì”.

Lãng phí và nghịch lý

Nguyễn Trung Hải, tốt nghiệp Trường Trung cấp Thanh nhạc tỉnh Thanh Hóa  nhưng hiện là công nhân cắt của Công ty May CCHTop- KCX Tân Thuận. Hải tính: “Tiền học phí, tài liệu, sách vở, tiền nhà trọ, ăn ở... mỗi năm cũng cả chục triệu đồng. Chục triệu ở quê là một số tiền rất lớn. Nếu học xong mà ngồi chơi xơi nước thì có lỗi với bố mẹ. Thế là, để khỏi thất nghiệp, tôi xin đi làm công nhân”.

Người có bằng cấp nhưng không được trọng dụng, không được làm việc đúng với chuyên môn của mình đang là hiện tượng phổ biến hiện nay. Đó không chỉ là sự lãng phí rất lớn đối với gia đình và xã hội mà còn ảnh hưởng đến quá trình đầu tư nghề nghiệp của trí thức trẻ.

Điều đáng nói là sự lãng phí này đang gắn liền với nghịch lý của thị trường lao động, sự mất cân đối cung - cầu lao động, tình trạng thừa - thiếu lao động giả tạo của các ngành nghề.  50% doanh nghiệp luôn kêu ca khó khăn tuyển dụng, thiếu hụt lao động, trong khi 60%-70% sinh viên ra trường không tìm được việc làm ngay - như báo cáo của Bộ LĐ-TB-XH - càng chứng minh sự lãng phí và nghịch lý nói trên.