Tốt xấu tùy... mỡ !

Nếu mỡ trong máu là “con cưng” của các công ty bán thuốc giảm cân, thực phẩm chức năng làm ốm, dụng cụ giảm vòng bụng... thì thầy thuốc cũng cần đo lượng mỡ trong máu để chẩn đoán rối loạn biến dưỡng chất béo, phát hiện tình trạng xơ vữa động mạch cũng như theo dõi diễn tiến của nhiều bệnh chứng nghiêm trọng, như tiểu đường, bệnh gan, bệnh tuyến giáp... và để đánh giá kết quả của liệu pháp.

Muốn có được kết quả chính xác, thầy thuốc phải đo lường nhiều loại mỡ trong máu. Đừng vội hốt hoảng nếu chất mỡ toàn phần tăng cao nhất thời. Rất có thể chỉ vì bữa tiệc rượu thịt ê hề vào hôm trước, hay do nhân viên lấy máu đã thắt dây quá chặt hoặc phụ nữ đang trong thai kỳ. Ngược lại, cũng đừng quá vui nếu cholesterol toàn phần thấp hơn bình thường. Thấp không đồng nghĩa với tốt, vì cơ thể rất cần cholesterol để tổng hợp kháng thể, nội tiết tố... Trong trường hợp tăng cholesterol toàn phần, thầy thuốc cần đo thêm vài trị số khác, chẳng hạn:

- Triglyceride: Chất mỡ tối độc hại vì bám cứng vào thành mạch máu và gây xơ vữa. Chất này một khi tăng cao, hơn 200 mg, là dấu hiệu báo động trong bệnh tiểu đường, béo phì, nghiện rượu, thiểu năng tuyến giáp, viêm tụy, suy thận hay do bệnh di truyền. Trị số này cũng có thể tăng do lấy máu sau khi ăn, trong thai kỳ, do dùng thuốc hạ huyết áp thuộc nhóm chẹn beta, thuốc ngừa thai.

- LDL: Cũng là chất mỡ xấu vì bám vào thành mạch máu. Đây chính là chỉ số để theo dõi tác dụng của thuốc hạ chất mỡ và để đánh giá nguy cơ nhồi máu cơ tim theo 3 tiêu chí: LDL không nên cao hơn 160 mg (4,0 mol) ở người không bệnh; LDL nên thấp hơn 130 mg  (3,5 mol) ở người đã có vấn đề với mạch máu thành tim; LDL đừng vượt quá 100 mg (2,5 mol) ở người đã bị nhồi máu cơ tim.

Ngược lại, cũng có loại chất mỡ càng cao càng tốt. Đó là HDL (chất mỡ có công năng đối kháng với LDL). Khác với hai loại chất mỡ kể trên, hàm lượng HDL càng cao thì nguy cơ nhồi máu cơ tim càng thấp, khả năng phục hồi của lá gan càng nhanh. Nói cách khác, HDL càng thấp, bệnh càng khó chữa. Trong điều kiện bình thường, HDL nên cao hơn 35 mg (0,9 mol) ở phái nữ; cao hơn 40 mg (1,0 mol) ở phái nam.

Người bệnh tất nhiên khó tránh khỏi hoang mang nếu thầy thuốc không giải thích gì hết hoặc vội vã lên án trong khi kết quả xét nghiệm cho thấy lượng mỡ chỉ vượt khỏi định mức bình thường chút đỉnh. Chẳng hạn 205 mg thay vì chỉ được phép đến 200 mg! Xin đừng quên hai điều quan trọng:

- Không thể kết luận cho dù trị số xét nghiệm cholesterol đúng là có tăng cao nếu mới thử máu có một lần. Trong nhiều trường hợp, thầy thuốc cần xét nghiệm lần nữa trước khi quyết định dùng thuốc.

- Cho dù chất mỡ trong máu có tăng cao thì vẫn có cách, thậm chí nhiều cách, để điều trị nếu đúng thuốc, đúng thầy.

Tuy nhiên, muốn chữa được bệnh, trước hết đừng quên lời nhận xét của Voltaire: “Nỗi lo thái quá cũng là một căn bệnh”.