Nỗi khổ của những đứa trẻ "thứ ba"

"Tui chạy lên xã, gặp chủ tịch xin làm khai sinh cho cháu, chủ tịch bảo phải nộp đủ 500.000 đồng thì mới cấp giấy khai sinh, không thì về đi, đợi đó. Tui năn nỉ mãi, xin nộp 300 cũng không được, rồi 400, bà ấy cũng không cho. Tui phải quay về" - Anh Bùi Minh Châu ở xóm 11 kể lại "hành trình" đi xin giấy khai sinh cho đứa con "vượt kế hoạch" của vợ chồng anh năm nay vào lớp 1.

Xoay không ra đủ 500.000 đồng tiền nộp phạt (UBND xã gọi là nộp "quỹ dân số kế hoạch hóa gia đình"), anh phải liều dắt con đến trường gặp hiệu trưởng xin cho con vào học. Hiệu trưởng tiếp nhận, nhưng cho anh lời hẹn nếu cháu vẫn không có giấy khai sinh thì ít ngày tới, trường sẽ không thể cho cháu học tiếp.

Những đứa trẻ xóm 11, xã Quỳnh Hưng

Cái giấy khai sinh từ nhiều năm nay không còn là chuyện bình thường với những đứa trẻ "vượt kế hoạch" ở xã này. Ở xóm 11, hiếm nhà không bị "bể kế hoạch".

Những đứa trẻ ra đời, theo quy định của xã, sinh con thứ ba phải nộp 500.000 đồng, con thứ tư là 800.000 đồng và từ thứ năm trở lên là 1 triệu đồng cho "quỹ dân số" mới được làm giấy khai sinh. Các hộ dân ở đây sống nhờ vào cây lúa trên mấy sào ruộng, kiếm đủ ăn không dễ, nhưng không hiểu sao cái khoản "vượt kế hoạch" ấy lại dễ xảy ra; đã khó lại càng khổ.

Xóm trưởng xóm 11 thống kê, đến thời điểm này đang có hơn 60 em từ 1 tháng tuổi đến 6 tuổi chưa làm được giấy khai sinh. Nguyên nhân vẫn là cái "lệ" trên do xã quy định. Dân hoặc không có tiền nộp, hoặc không muốn nộp, nên những đứa trẻ sinh ra cứ thế chờ khi nào bố mẹ có đủ ít nhất 500.000 đồng nộp cho xã mới "mua" được cái giấy khai sinh. Còn không, hãy đợi đấy!

Tại xóm 12 và xóm 6 cũng nằm trong hoàn cảnh tương tự. Xóm 12 theo báo cáo của xóm trưởng, còn 25 em chưa được khai sinh. Xóm 6 gần chục em.

Những đứa trẻ "vượt kế hoạch" này, bố mẹ chúng chưa có tiền "nộp quỹ", đến tuổi mẫu giáo vẫn đến trường trong cảnh không giấy khai sinh. Nhưng lên lớp 1 thì mới sinh ra rắc rối do gắn đến quyền của các em.

Hiệu trưởng trường Tiểu học Quỳnh Hưng Trương Thị Tý cho biết, năm học này trường tiếp nhận 4 trường hợp các em không có giấy khai sinh. Nếu ít ngày tới, các em vẫn không có giấy khai sinh buộc trường phải trả các em về.

Đỗ đại học cũng còn... khổ

Sau 3 năm tốt nghiệp THPT, Bùi Văn Toàn (ở xóm 11, xã Quỳnh Hưng) thi đậu cùng lúc 2 khoa ở 2 khối thi của trường ĐH Nông Lâm Huế với 19 điểm (khối A, chưa tính điểm cộng ưu tiên) và 15,5 điểm (khối B). Năm ngoái, Toàn vào Huế phụ hồ kiếm tiền rồi tự ôn và thi đậu đại học. Tưởng chừng như con đường sáng đã mở ra trước mắt cậu học trò nghèo này, đâu ngờ con đường vào đại học của cậu lại quá nhọc nhằn khi gặp phải "chướng ngại vật" là cái tên đăng ký nghĩa vụ quân sự ở xã.

Toàn khẳng định với chúng tôi, năm 2004 cậu đã lên xã đăng ký nghĩa vụ quân sự. Lúc đó ông Kiện làm xã đội trưởng (hiện nay ông này đã nghỉ do bị bại liệt nặng).

Sau khi nhận giấy báo nhập học, Toàn lên xã làm thủ tục nhập học thì cán bộ xã không chứng vì nhà còn thiếu nợ 492.000 đồng tiền đấu thầu ao cá chưa nộp cho xã.

Bà mẹ chạy vạy mượn được 192.000 đồng cho Toàn mang lên nộp, giấy tạm vắng được cấp nhưng giấy chứng nhận đăng ký nghĩa vụ quân sự thì "tắc" vì xã đội trưởng không chịu xác nhận do không có tên đăng ký trong sổ.

Ông này còn "gợi ý" cho Toàn nếu muốn được đi học thì nộp phạt 200.000 đồng.

Nhà quá nghèo, không biết xoay đâu ra, bà Hòe, mẹ Toàn chạy lên xã xin ông xã đội trưởng, nhưng ông này lạnh lùng: "Không có tiền thì học đại học mần chi". Hai mẹ con bật khóc quay về, và cái giấy xác nhận đăng ký nghĩa vụ quân sự của Toàn vẫn đang bị ách lại. Nếu không được giải quyết, chắc chắn cậu không thể đến trường.