20 phút chạy dọc đường Kha Vạn Cân, Q. Thủ Đức - TPHCM, chúng tôi đã thấy hơn 20 bảng hiệu “nhà trẻ tư thục” chìa ra bên đường. Có bảng to đùng ghi luôn số giấy phép hoạt động, có bảng bé xíu xịu chỉ đủ chỗ chép thêm lời nhắn: “vào hẻm 100 m, rẽ phải, hỏi nhà bà T.”.

Rảnh tay thì hành nghề bảo mẫu

Lần theo tấm bảng bé xíu này, chúng đến nhà trẻ của bà T. Vừa ghé tay chạm cánh cửa sắt nhà bà, chúng tôi đã hoảng hồn bởi tiếng khóc thét của một bé gái từ phía trong vang ra. Ghé mắt trông thử, thấy một người đàn bà chừng 50 tuổi, vừa đút cháo cho 5 - 6 đứa bé vừa quơ tay phát mông chúng đôm đốp. Nhác thấy khách, bà đưa mắt gườm lũ trẻ, chúng im bặt. “Anh gửi con ở đây là nhất rồi, tui rảnh cả ngày nên giữ rất chất lượng, giá 600.000-700.000 đồng/cháu/tháng”. Bà sốt sắng ra thông báo khi nghe chúng tôi đánh tiếng gửi trẻ. Thấy chỗ này tồi tàn quá, chúng tôi ra vẻ chê, bà T. phản ứng liền: “Tui nói thiệt, cách đây mấy căn nhà, cũng có một bà giữ trẻ, giá 300.000-400.000 đồng thôi nhưng con trai bà đó làm nghề hàng nhôm hàng sắt, lạng quạng lửa bắn là phỏng người mấy đứa nhỏ đấy”. Để minh chứng cho độ an toàn của trẻ khi được giữ ở nhà mình, bà chỉ tay: “Đấy anh xem, bọn nhỏ ở đấy khó mà chạy bậy bạ được, tui lấy lưới sắt bao quanh hết rồi”.

Quanh các khu công nghiệp, khu chế xuất như Linh Trung (Thủ Đức), Lê Minh Xuân (Bình Chánh), Tân Thuận (quận 7), mật độ điểm giữ trẻ tư nhân càng dày. Một bà mẹ của công nhân từ quê vào giữ cháu ngoại rồi sẵn tay giữ thêm 5 - 7 đứa con của công nhân khác kiếm tiền, thế là thành bảo mẫu. Một công nhân may qua kỳ sinh nở không muốn đi làm nữa, ở nhà trọ chăm sóc con mình rồi rảnh tay chăm luôn vài đứa nhỏ khác nên cũng thành bảo mẫu. Ấp Bình Đường 2, xã An Bình, huyện Dĩ An, tỉnh Bình Dương là nơi có nhiều điểm giữ trẻ tự phát nhất. Tám, chín giờ ghé vào ấp là thấy hàng chục người đàn bà bồng bế con nhỏ rồi lại dắt díu thêm vài đứa nữa. Chứng kiến cảnh giữ trẻ của bà Trần Thị Lại, 53 tuổi, ở trọ trong ấp, chúng tôi thấy lo: Bà vừa lo sửa soạn cơm nước cho con mình là công nhân làm việc trong KCN Bình Đường vừa chăm 8 đứa bé do công nhân khác gửi nuôi. Trong căn phòng ẩm thấp, chừng 16 m2, muỗi trong đống quần áo công nhân chưa giặt xông ra chích đỏ tay chân mấy đứa nhỏ. Bà Lại vừa nấu ăn vừa luôn miệng dọa mấy đứa trẻ: “Ngồi im, không bà cho vào nồi nấu luôn bây giờ”. Phía dưới sàn nhà, con dao bà Lại vừa cắt quả đu đủ nấu canh xong lại vứt ngay đó, một đứa bé tên Thơ, 36 tháng tuổi, cầm lên nghịch với mấy đứa nhỏ khác làm chúng tôi ớn lạnh.

Quản lý không xuể

Những cảnh như trên không phải là hiếm tại các nhóm trẻ tại TPHCM khi mà nhu cầu gửi trẻ của người dân ngày càng tăng. Theo bà Lê Thị Hồng Liên, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, sự tồn tại của các cơ sở giáo dục ngoài công lập xuất phát từ số lượng các trường mầm non công lập không đáp ứng đủ nhu cầu gửi trẻ của người dân. Bên cạnh đó, Nghị quyết 05 của Chính phủ không cho phép tiếp tục xây dựng các trường mầm non công lập. Tại những địa phương khó khăn không có nhiều trường công, học sinh không có chỗ học, phải học ở nhóm trẻ gia đình. Số liệu của Sở GD-ĐT TPHCM cho thấy năm học 2007-2008 có tới 40% số trẻ học ở các cơ sở ngoài công lập, toàn TP có 718 nhóm trẻ gia đình hoạt động.

Theo bà Liên, các điều kiện an toàn đối với nhiều cơ sở chưa cao. Nhiều nơi điều kiện cơ sở vật chất không tốt, lực lượng giáo viên, bảo mẫu lại chưa có kinh nghiệm, đó là chưa kể lao động tay ngang. Sở GD-ĐT và các phòng giáo dục đã nhiều lần đi kiểm tra nhưng nhiều nơi, khi kiểm tra xong thì đâu lại vào đó.

Một thực trạng cần nhìn thẳng là hiện chưa có chính sách thỏa đáng đối với khối mầm non tư thục. TPHCM đã có chính sách hỗ trợ 2 triệu đồng/trẻ mầm non/năm nhưng chỉ áp dụng với khối công lập, trong khi đó trẻ gửi ở các cơ sở ngoài công lập không hề có khoản hỗ trợ nào. Trường công lập thì lương giáo viên biên chế được Nhà nước trả, còn các trường ngoài công lập, lương giáo viên là do học sinh đóng góp. “Đóng góp của học sinh ngoài công lập vừa phải để trả lương cho giáo viên vừa phải chi cho mọi hoạt động của cơ sở, còn phải thu hồi vốn của cá nhân mở trường. Không những thế, tiền ăn của các cháu lại còn bị đánh thuế bởi cơ sở ngoài công lập còn bị thu thuế đối với dịch vụ nấu ăn” - bà Hồng Liên cho biết. Trong khi đó, những cơ sở có mức thu học phí từ 1 triệu đồng/trẻ/tháng trở lên chỉ chiếm tỉ lệ dưới 10%. Đa phần học phí thu ở mức 200.000-500.000 đồng/trẻ/tháng, cá biệt có cơ sở chỉ thu 120.000-150.000 đồng. Tiền ăn chỉ thu 5.000-10.000 đồng/ngày cho 3 bữa, dẫn đến chất lượng bữa ăn không bảo đảm, không mua thực phẩm an toàn, nguy cơ ngộ độc thực phẩm rất cao. Cũng do học phí thấp, dẫn tới lương thấp, nhiều giáo viên bỏ việc nên chủ cơ sở phải tuyển bổ sung người không có chuyên môn sư phạm.