Tin đồn và cải chính

Thật ra, vì lý do an ninh, những hình ảnh trong cuộn băng phát công khai trên đài truyền hình Colombia hôm 4-7 đã được biên tập lại, dài chưa đầy 4 phút, tức 1/4 thời gian thật. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Quốc phòng Colombia Juan Manuel Santos, như thế cũng đã đủ để chứng minh rằng không có một cuộc dàn cảnh nào và cũng không có chuyện mua chuộc được viên sĩ quan phụ trách con tin của FARC (lực lượng vũ trang cách mạng Colombia) với giá 20 triệu USD.

Minh chứng bằng hình ảnh

Ông Santos hy vọng rằng với những hình ảnh mô tả những cảm xúc thể hiện trên gương mặt của các con tin lúc trên máy bay khi được thông báo đã được tự do, người xem có thể cảm nhận được tính chân thật của cuộc giải cứu mà chính quyền Colombia mô tả là một kỳ tích của quân đội và tình báo Colombia.

Băng video có hai trường đoạn: Thứ nhất, cảnh quay các con tin băng ngang một cánh đồng tiến đến một chiếc trực thăng màu trắng. Cảnh này gợi nhớ những lần FARC đơn phương thả con tin qua trung gian Hội Chữ thập đỏ quốc tế trước đây, cũng với một chiếc trực thăng màu trắng. Ống kính cho thấy những cườm tay con tin bị cột chặt bằng sợi dây nhựa. Ống kính cũng lia về phía Cesar, một trong các thủ lĩnh FARC phụ trách con tin. Nhà báo đề nghị y trả lời phỏng vấn nhưng y từ chối. Chỉ có con tin người Mỹ Keith Stansell, bị bắt cách đây 5 năm, hướng mặt về ống kính nói to: “Tôi yêu gia đình tôi”.

Một con tin khác tên Raimundo Malagon, nguyên là trung úy Colombia, tiến đến gần ống kính. Anh ta nói đã bị giam cầm 10 năm và muốn nhờ nhà báo “chuyển một chuyện quan trọng”. Nhà báo quay phim – thật ra là một biệt kích Colombia – trả lời rằng vì lý do chính trị không thể chuyển lời trực tiếp nhưng sẽ chuyển sau. Trong đoạn băng video này không thấy thể hiện “lời chuyển sau” đó.

Trường đoạn thứ hai là cảnh thông báo với các con tin rằng họ được tự do. Trưởng toán biệt kích Colombia hô to: “Các bạn đã được tự do. Hết!”. Các con tin đang ngồi trên hàng ghế nhảy cẫng lên sướng như điên. Ống kính chộp cận cảnh gương mặt khó tả của bà Ingrid Betancourt đầy ắp những cảm xúc mạnh. Hình ảnh nữ chính khách mang hai quốc tịch Colombia -Pháp xuất hiện rất nhiều lần trong đoạn băng này.

Nếu những hình ảnh vừa kể ăn khớp với những gì đã được thông tin một cách chính thức, một số người tỏ ra ngạc nhiên không thấy cảnh Gerardo Aguilar (bí danh Cesar) và cánh tay mặt của y là Alexander Farfan (bí danh Enrique Gafas) bị quân biệt kích Colombia lột quần áo trói gô lại như đã mô tả trên các phương tiện truyền thông Colombia và châu Mỹ Latinh. Hiện nay, chính quyền Colombia cho biết cả hai đang bị giam giữ ở thủ đô Bogota tại một địa điểm bí mật. Đây là hai nhân vật chủ chốt trong bản tin của đài phát thanh Thụy Sĩ RSR.

“Quả bom” Thụy Sĩ

Thông tin mà đài RSR mang đến cho người Thụy Sĩ giống như một gáo nước lạnh dội vào chiến dịch “chiếu bí” của Colombia, một “quả bom” thật sự nếu nó là sự thật. Nhà đài dẫn “một nguồn tin gần với sự kiện, có thể tin được và trong vài năm qua nhiều lần được coi là chính xác” để khẳng định rằng một số thành viên của FARC đã “bợ” 20 triệu USD trước khi đồng ý thả con tin.

Theo nhà đài, “15 con tin trên thực tế đã được mua lại với giá cao. Toàn bộ chiến dịch đã được dàn cảnh” dưới sự bảo trợ của Mỹ. Tiền chuộc đã được trả cho Cesar, tư lệnh mặt trận thứ nhất của FARC phụ trách con tin và tay phó của y là Enrique Gafas chứ không phải tổ chức FARC.

Bản tin của đài RSR không hoàn toàn vô căn cứ. Báo chí Colombia không ít lần đưa tin tổng thống Alvaro Uribe từng nhiều lần thông báo rằng chính phủ có một ngân quỹ đặc biệt với số tiền lên đến 100 triệu USD. Ngân quỹ này, sẵn sàng chi từ tháng 12-2007, dùng để tưởng thưởng những người cung cấp thông tin giúp bắt được hoặc “xóa sổ” các nhân vật cao cấp của FARC. Thông báo của tổng thống Uribe cũng hứa thưởng du kích FARC đào ngũ mang theo những con tin. Trường hợp của Cesar và Gafas có thể ứng với điều kiện này.

Và trên thực tế đã có một số trường hợp chi trả đậm. Sau khi giết được nhân vật số 2 của FARC là Raul Reyes ở gần biên giới Ecuador ngày 1-3 vừa qua và vài hôm sau Ivan Rios, một tư lệnh khác của FARC, cũng bị ám sát chết, hàng triệu USD đã được chi để trả thưởng cho những kẻ làm phản. Rios bị lính cận vệ của mình bắn chết, chặt lấy bàn tay để làm bằng chứng nhận tiền. Món tiền 20 triệu USD dùng để đổi lấy con tin cao cấp Ingrid Betancourt, 3 con tin Mỹ (vốn là nhân viên an ninh Mỹ đội lốt nhân viên nhà thầu quân sự Mỹ) và 11 người khác đều là quân nhân hoặc cảnh sát Colombia, nếu có, cũng là chuyện bình thường.

Phản ứng của các giới chức Colombia không nằm ngoài dự đoán của mọi người. Bộ trưởng quốc phòng Juan Manuel Santos và tư lệnh quân đội - tướng Freddy Padilla đều khẳng định “không có một xu nào được chi trả trong chiến dịch này”. Tướng Padilla còn nói ông sẽ rất vui nếu Cesar chịu nhận tiền thưởng vì “như thế chứng tỏ FARC đang rã đám”.

Trả lời đài RSR, William Brownfield, đại sứ Mỹ tại Colombia, phủ nhận chuyện trả tiền chuộc con tin: “Chúng tôi đã trả bao nhiêu để giải cứu 3 người Mỹ ư? Không một USD, không một peso hay một euro”.