Thương lượng sơ sài, ký kết qua loa

Đồng tình với ý kiến này, ông Đào Văn Thư, chuyên viên Ban Chính sách Kinh tế - Xã hội Tổng LĐLĐ VN, phân tích: “Chất lượng TƯLĐTT thấp là do nhiều DN né tránh thương lượng tập thể, không công khai thông tin tài chính, sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, việc thiếu tôn trọng sự hợp tác với CĐ cơ sở dẫn đến tình trạng thương lượng sơ sài, ký kết TƯLĐTT cho xong việc”.

Còn ông Lê Đình Quảng, chuyên viên Ban Pháp luật Tổng LĐLĐ VN, cho rằng: “Vai trò của Nhà nước với tư cách là chủ thể trung gian, trọng tài; tạo thể chế để khuyến khích, thúc đẩy TƯLĐTT còn nhiều hạn chế. Điển hình là việc thực hiện trách nhiệm thẩm định nội dung TƯLĐTT còn nhiều khiếm khuyết”. Theo các đại biểu, các quy định của pháp luật lao động liên quan đến TƯLĐTT thiếu đồng bộ và ổn định cũng là nguyên nhân khiến chất lượng TƯLĐTT thấp.

CĐ cấp trên phải hỗ trợ

Tiến sĩ Jan Sunoo, cố vấn trưởng dự án quan hệ lao động của ILO tại VN, đã đề cao vai trò của CĐ cấp trên khi nói đến các giải pháp chuyển hướng tranh chấp, ngừng việc tự phát thành thương lượng tập thể có trật tự. Ở VN, cán bộ CĐ cơ sở là những NLĐ làm việc tại DN và thường chịu sức ép của người sử dụng lao động (NSDLĐ). Song họ lại là đối tác trong đàm phán. Điều này có thể khiến cán bộ CĐ dễ dàng nhượng bộ đòi hỏi của NSDLĐ. Đó cũng là lý do không có thương lượng tập thể thực sự. Vì vậy, sự hỗ trợ của CĐ cấp trên hết sức cần thiết. Khi xảy ra ngừng việc, CĐ cơ sở có thể mời CĐ cấp trên tham gia thương lượng. Tất nhiên là khi thương lượng, CĐ cấp trên phải tôn trọng quyết định của CĐ cơ sở.

Đồng tình với nhận định này, tiến sĩ Chang Hee Lee, chuyên gia cao cấp của ILO, đề xuất: Nếu điều kiện cho phép, cán bộ CĐ cấp trên nên đề nghị NLĐ đang đình công cử đại diện cùng thương lượng; sau đó lập tổ thương lượng (bao gồm chủ tịch CĐ cơ sở và đại diện NLĐ). Tổ thương lượng do cán bộ CĐ cấp trên dẫn đầu sẽ tìm hiểu những đòi hỏi của NLĐ rồi tiến hành thương lượng với NSDLĐ. Khi đã đạt được thỏa thuận sơ bộ, cán bộ CĐ cấp trên sẽ họp toàn thể công nhân để lấy ý kiến thông qua dự thảo thỏa ước. “Để cơ chế này hoạt động hiệu quả, Tổng LĐLĐ VN phải có quy định về nghĩa vụ của CĐ cấp trên trong việc giám sát và hỗ trợ quá trình thương lượng tập thể tại DN; đồng thời phải đào tạo nghiệp vụ cho cán bộ CĐ các cấp”- ông Lee lưu ý.

Bảo đảm cho hoạt động CĐ

Theo các đại biểu, có 2 nguyên nhân làm cho chất lượng thương lượng tập thể và TƯLĐTT thấp. Đó là việc xác định tiền lương phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế ấn định tiền lương tối thiểu và năng lực thương lượng của CĐ cơ sở còn hạn chế. Ông Lê Đình Quảng nói phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật nói chung, pháp luật lao động về TƯLĐTT nói riêng, đặc biệt là TƯLĐTT ngành để tạo hành lang pháp lý vững chắc cho thương lượng, ký kết.

Để nâng cao chất lượng thương lượng tập thể, ông Chang Hee Lee đề xuất: “Ngoài xác định lại vai trò của lương tối thiểu, cần lập tổ cán bộ hướng dẫn thương lượng tiền lương ở cấp tỉnh hay cấp huyện để hỗ trợ thương lượng ở DN hoặc cấp ngành. Bên cạnh đó, cần nâng cao liên kết giữa CĐ với NLĐ. Muốn vậy, phải sửa Bộ Luật Lao động, Luật CĐ nhằm bảo đảm cho CĐ không phải chịu sự can thiệp vô lý của NSDLĐ; đồng thời bảo vệ cán bộ CĐ khỏi những hành vi đối xử bất công.