Trước đó, ngày 10-9, trang web của Bộ Nội vụ Mỹ (doi.gov) đã đăng toàn văn ba bản báo cáo của chánh thanh tra Bộ Nội vụ trình bày kết quả thanh tra Vụ Quản lý khoáng sản (QLKS) trực thuộc bộ. Hôm sau, đến lượt trang web của cơ quan chánh thanh tra bộ này (doioig.gov) đăng toàn văn bản báo cáo công khai mọi kết quả thanh tra, kể cả họ tên các đương sự chính trong vụ việc và tội trạng cụ thể của họ.

Nội dung mấy bản báo cáo nói trên lấy từ kết quả một cuộc điều tra tiến hành trong 2 năm kể từ tháng 7-2006, tiêu tốn 5,3 triệu USD (88 tỉ đồng), viết thành tập báo cáo dày 470.000 trang, có ghi chép phỏng vấn 233 nhân chứng. Kinh phí này có vẻ rất lớn, song thực ra chỉ bằng một phần ngàn số tiền cơ quan đương sự quản lý.

Văn hóa marketing

Báo cáo Devaney nói về việc thanh tra Vụ QLKS, cơ quan chủ yếu quản lý thuế sử dụng tài nguyên do các công ty năng lượng giao nộp. Tổng số tiền này hằng năm lên tới 8 tỉ USD.

Theo báo cáo, một số nhân viên Vụ QLKS “hoàn toàn coi thường hoặc không tuân thủ các chuẩn mực đạo đức của chính quyền” tới mức không coi việc làm của họ là sai phạm. Một số quan chức đương nhiệm và tiền nhiệm bị tình nghi phạm các tội: tác động tới việc ký các hợp đồng khoan dầu; nhận chức cố vấn cho các công ty dầu mỏ; nhận tour du lịch chơi golf và trượt tuyết do các công ty biếu; quan hệ tình dục bất chính (nhận hối lộ tình dục) với những “gà mái tơ” của các công ty năng lượng.

Từ lâu Chính phủ Liên bang Mỹ đã ban hành quy chế đạo đức của nhân viên chính phủ. Theo quy định, tất cả các nhân viên nhà nước đều không được nhận quà biếu trị giá trên 20 USD (334.000 đồng). Nhưng trong thời gian 5 năm, 2002-2006, đã có 19/55 nhân viên Văn phòng Denver của Vụ QLKS nhận quà biếu đắt tiền của các công ty dầu khí Chevron Corp., Shell, Hess Corp. và Gary Williams Energy Corp.

Thanh tra bộ đã điều tra trọng điểm 9 người, phát hiện có 2 vị từng nhận hối lộ ít nhất 135 lần. Điều tra cho thấy trong các nhân viên của Vụ QLKS tồn tại hiện tượng nghiện rượu, ma túy, tình dục bất chính. Điều đáng nói là nhiều nhân viên coi đó là chuyện bình thường. Bà Deborah Gibbs Tschudy, trợ lý vụ trưởng Vụ QLKS, chống chế rằng việc các công ty dầu khí biếu quà là “văn hóa marketing của công nghiệp dầu khí”.

Một số cán bộ “cộm cán” phạm khuyết điểm đã bị chỉ mặt vạch tên trong báo cáo. Thí dụ, Gregory Smith, Giám đốc chương trình Royalty In Kind (RIK, tức thuế tài nguyên trả bằng hàng hóa hoặc hiện vật, do các công ty khai thác dầu khí nộp, lên tới 4 tỉ USD/năm), từng phụ trách dự án chi phí đặc cách sử dụng của Văn phòng Denver của MMS. Ông này không những dùng ma túy mà còn có quan hệ tình dục với hai nhân viên của MMS.

Ngoài ra, Smith còn lợi dụng quyền thế giúp một công ty ký hợp đồng khai thác dầu, qua đó được “bồi dưỡng” 30.000 USD. Một nhân vật cũng có máu mặt không kém là bà Steycy Leysbon, từng nhiều lần nhận hối lộ quà cáp, thanh toán tiền trọ, một số tour du lịch vui vẻ.

Phản ứng nhanh

Khi bị điều tra, các công ty đưa hối lộ đều thanh minh bằng đủ mọi lý lẽ. Đặc biệt, công ty Chevron – một trong những nhà lãnh đạo công ty này trước đây là Phó Tổng thống Dick Cheney – đã từ chối hợp tác điều tra, làm cho việc thanh tra tốn kém thêm rất nhiều.

Phản ứng trước báo cáo nói trên, Bộ trưởng Nội vụ Dirk Kempthorne tuyên bố: “Tôi phẫn nộ trước hành vi vô đạo đức, các hoạt động phi pháp và gian dâm của một số nhân viên tiền nhiệm và đương nhiệm có thâm niên tại chương trình RIK của Vụ QLKS. Chúng tôi sẽ nhanh chóng hành động để lấy lại niềm tin của công chúng. Tôi rất phấn khởi trước việc chánh thanh tra tuyên bố 99,9% nhân viên Bộ Nội vụ tích cực công tác, giữ được đạo đức và có biểu hiện tốt”.

Vụ trưởng Vụ QLKS Randall Luthi cũng nói bản báo cáo “rất nghiêm trọng” và ông sẽ xử lý những người phạm kỷ luật ngay trong tháng sau. Chánh Thanh tra Devaney đề nghị lập tức khai trừ các nhân viên đó. Chủ tịch Tiểu ban Tài nguyên thiên nhiên hạ viện Nick Rahall châm biếm: “Đọc báo cáo mới hiểu tại sao công việc của Vụ QLKS lại có hiệu suất thấp như thế, bởi lẽ “họ còn có những công việc quan trọng hơn cần làm”.

Hiện nay hai viện của Quốc hội Mỹ đang tranh luận về việc vụ bê bối nói trên sẽ tác động ra sao đối với chương trình tăng cường khoan dầu ở bờ biển Mỹ do Tổng thống Bush đề xuất nhằm đối phó tình trạng giá dầu thế giới tăng vọt thời gian gần đây.