Trong khi đó, theo thừa nhận của ông Vũ Ngọc Hải, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Xăng dầu VN (Petrolimex), nếu giá dầu thế giới giảm xuống dưới 80 USD/thùng thì xăng có thể giảm ở mức 1.500 đồng - 2.000 đồng/lít so với hiện nay.
Vậy tại sao giá xăng dầu trong nước lại không chịu thực sự “nổi” theo mặt bằng giá cả chung trên thế giới cho dù Nhà nước đã “thả” không quản nữa từ một tháng nay? Nếu ai đó đặt câu hỏi trên với 11 doanh nghiệp (DN) đầu mối nhập khẩu xăng dầu trong nước đều có thể nhận được một câu trả lời tương tự, đại loại như phải bán hết hàng tồn kho nhập giá cao hay trích lãi hiện nay để bù lỗ trước đây... Nói tóm lại là có nhiều lý do để chưa thể giảm giá vào lúc này.
Song nếu hỏi người tiêu dùng lại nhận được câu trả lời khác hẳn: Giá xăng dầu cao hơn giá thế giới một phần rất quan trọng là do độc quyền DN.
Tiếng là đang có 11 DN đầu mối cùng kinh doanh nhưng thị trường xăng dầu trong nước hiện nay thực chất vẫn là thị trường nửa vời, bởi Petrolimex đang chiếm tới khoảng 60% thị phần. Trong khi đó, theo Luật Cạnh tranh thì chiếm trên 30% đã là DN độc quyền chi phối thị trường. Nói cách khác, bản chất thị trường xăng dầu hiện nay là do Petrolimex chi phối.
Có thể nói rằng với thời điểm ký hợp đồng khác nhau, khối lượng mua khác nhau, khả năng đàm phán khác nhau, quản trị DN khác nhau... thì giá bán xăng dầu trong nước của 11 DN đầu mối là không thể như nhau. Thế nhưng giá bán trong nước của hơn chục DN này thật khó hiểu lại y chang nhau. Thị trường “thả nổi” kiểu gì mà giá lại y hệt như thế?
Dưới cái bóng bao trùm của Petrolimex, các DN khác không có cách nào khác là phải theo sát “nhất cử nhất động” của “đại gia” này nếu muốn tồn tại.
Ngay từ lúc Chính phủ ban hành Nghị định 55 cho phép các DN xăng dầu tự chủ kinh doanh theo cơ chế thị trường, đã có không ít ý kiến lo ngại sẽ hình thành một thứ độc quyền khác trên thị trường xăng dầu. Độc quyền DN hoặc liên kết độc quyền DN. Thực tế cho thấy lo ngại đó là xác đáng và có thực.
Chính vì thế, muốn có một thị trường xăng dầu thực sự, Nhà nước “buông” quản lý để DN tự chủ thôi là chưa đủ. Cần phải kiểm soát bằng được độc quyền DN, tạo ra một thị trường cạnh tranh công bằng, bình đẳng và minh bạch mới có thể bảo đảm lợi ích người tiêu dùng và lợi ích chung của cả nền kinh tế.