Vào một buổi sáng đầu tháng 10, trời trong veo, se lạnh, cùng với các bạn đồng nghiệp đến từ Thái Lan, Malaysia, Myanmar, Philippines, Lào, Campuchia, Indonesia, VN... tôi được chị Maria Manta, trợ lý dự án đào tạo phóng viên làm việc cho Trung tâm Báo chí châu Âu, dẫn đi tham quan Nghị viện châu Âu (EP) và những trung tâm thông tin báo chí lớn của EU. Dáng người nhỏ nhắn, nụ cười dễ mến, tính tình xởi lởi, Maria cho chúng tôi biết chị là người gốc Bồ Đào Nha, nhưng lại gắn bó với nghề báo chí của EU được gần 20 năm. Maria đã xây dựng cuộc sống mới tại trung tâm của EU, lấy chồng Pháp và có 3 con đều đang theo học tại các trường trung học do EU mở ở Bruxelles. Trung tâm Báo chí châu Âu, nơi chị công tác là cơ quan phi lợi nhuận, có trụ sở ở Mastricht, Hà Lan, chuyên đào tạo các phóng viên chuyên nghiệp theo tiêu chuẩn châu Âu.
Luôn mở cửa đón khách
Để vào được một trong những cơ quan quyền lực nhất của EU là EP, chúng tôi phải đi qua nhiều lần kiểm soát an ninh, đến nỗi sau nửa giờ, vạt áo của chúng tôi được đính khoảng một chục cái nhãn in một chữ V. V ở đây có nghĩa là chữ cái đầu của từ Visitor (khách mời). Chị Maria giải thích đây là những thủ tục bắt buộc với bất cứ khách tham quan nào, không kể quốc tịch, địa vị của họ. Mà EP chẳng lúc nào vắng khách, nườm nượp người ra vào ngày đêm.
EP đặt giữa thủ đô Bruxelles của Vương quốc Bỉ. Tòa nhà được xây theo hình cánh cung trông uy nghi và tráng lệ này là nơi diễn ra những cuộc họp của các nguyên thủ, các nghị sĩ đến từ 27 nước thành viên EU. Những đối sách, quyết sách cũng được đưa ra tranh cãi và biểu quyết tại đây. Cô hướng dẫn viên Natalia Dasilva, đến từ Tây Ban Nha, chỉ cho chúng tôi xem những căn buồng nhỏ như ôm lấy phòng họp lớn.
Đấy là chỗ làm việc của các nhóm phiên dịch. Hiện nay đã có khoảng 22 ngôn ngữ chính được dịch trực tiếp từ các cabin này. Mỗi nhóm có khoảng từ 2-3 phiên dịch viên làm việc cật lực. Cô Dasilva cho biết họ đều được đào tạo từ các trường chuyên dành cho nghề phiên dịch cabin và làm việc hết sức bài bản. Tuy nhiên, do phải dịch nhanh và chính xác, cũng như do cách phát âm khó nghe của một số nguyên thủ quốc gia mà thường xảy ra những câu chuyện cười ra nước mắt trong giới dịch thuật này.
Phòng báo chí của EP ở cạnh ngay phòng họp. Trên cửa ra vào có ghi dòng chữ Anna Politkovskaia, để tưởng nhớ nữ nhà báo Nga đã bị sát hại tại Moscow năm 2006. Giờ đây các nhà báo đều quen với cái tên Phòng họp Anna Politkovskaia mỗi khi đến họp báo, cái tên đã làm cho tên tuổi nữ nhà báo trở thành bất tử. Các nhà báo đến đây đều có thể cập nhật những thông tin hằng ngày qua các trang giấy được in sẵn bằng nhiều thứ tiếng và đặc biệt qua hệ thống ghi âm được lưu giữ hằng ngày. Chỉ cần đeo tai nghe, bấm những nút cần thiết là các phóng viên đã có đủ dữ liệu cần thiết cho bài viết hay làm giàu cho kho tư liệu của mình.
Một cuộc họp báo
Trung tâm Báo chí của Hội đồng châu Âu (EC), cơ quan quyền lực ngang với EP có đến 800 bàn làm việc cho báo chí. Mỗi ngày trung tâm tổ chức đến 3 cuộc họp báo, đều được ghi âm lại và được tự do sử dụng. Các cuộc họp báo thường diễn ra sau mỗi cuộc họp, thậm chí cả trong lúc các thủ tục họp còn chưa kết thúc (thường là trước bữa ăn trưa), khiến cho các phóng viên nhiều khi đói meo, vài người phải gặm những chiếc bánh mì kẹp thịt ngay trong khi họp báo.
Chúng tôi được mời tham gia một cuộc họp báo về việc EP thông qua nghị quyết chống lại việc buôn bán trẻ em. Bầu không khí như nóng lên với các câu hỏi của các nhà báo đến từ nhiều quốc gia về vấn nạn buôn bán trẻ em qua biên giới ở các quốc gia Đông Âu do thiếu hợp tác giữa các quốc gia. Chủ tọa, người phát ngôn của một trong những cao ủy phụ trách các vấn đề xã hội của EC, lúc thì trả lời bằng tiếng Anh, lúc lại chuyển sang tiếng Pháp tùy vào người hỏi. Ông có vẻ quen biết nhiều phóng viên dự họp, gọi cả tên họ cũng như cơ quan báo chí mà họ đang làm. Một số phóng viên đến từ Đông Âu đeo máy nghe để có thể nghe trực tiếp bằng tiếng mẹ đẻ qua phiên dịch. Tuy nhiên, sau cuộc họp báo chính thức này, họ vẫn có thể tham gia các cuộc họp báo dành riêng cho quốc gia của họ. EC là cơ quan hoạch định chính sách của EU và cùng với EP là hai cơ quan quyền lực nhất ở EU đưa ra các quyết định cho toàn thể cộng đồng EU rộng lớn. Chính vì vậy, tầm ảnh hưởng của EC rất lớn. Dự kiến, EC sẽ ra quyết định cuối cùng về việc chống buôn bán trẻ em này.
Chị Maria Manta cho chúng tôi biết thư viện nghe nhìn của EC thật sự là một “bảo tàng sống” với những tài liệu có từ khi EU mới ra đời (năm 1945). 50.000 bức ảnh digital, 30.000 video và 2.000 file tư liệu lịch sử audio đều sẵn sàng dành cho những ai thích tìm hiểu hoặc nghiên cứu hằng ngày. Chưa kể thư viện này hằng năm còn sản xuất thêm khoảng 2.000 băng video và 3.500 bức ảnh.
Một sự cố
Một kỷ niệm thật sự khó quên đối với nhóm phóng viên Đông Nam Á chúng tôi tại Bỉ có lẽ là giây phút bị “mắc kẹt” trong thang máy của EU. Cả đoàn 15 người cùng bước vào thang máy để lên tầng thứ 13 của tòa nhà trung tâm, tiếp tục thảo luận. Nhưng thang máy không chạy mà cứ đứng ỳ ra. Lúc đầu, chúng tôi còn bông lơn và cười đùa ầm ĩ. Một số người lấy máy ảnh ra quay cảnh chúng tôi đứng chen chúc nhau trong thang máy. Nhưng rồi đến lúc chúng tôi bắt đầu cảm thấy khó thở thì tiếng cười dường như nín bặt, nhường chỗ cho những tiếng thở dài cố nén. Maria không ngớt gọi điện thoại nhưng đều nhận được câu trả lời “kỹ thuật viên chưa thể đến được, các bạn hãy kiên nhẫn chờ”. Cuối cùng, sau gần nửa giờ, cánh cửa cũng bật ra kéo theo tiếng thở phào nhẹ nhõm của cả nhóm. Chị Maria Manta nói vui: “Tôi làm việc ở đây gần 20 năm mà chưa bao giờ gặp sự cố như hôm nay. May mắn thật”.