Tương tự, những ngày này, khi người dân Hà Nội và cả nước sốc nặng với thực trạng chỉ một cơn mưa đã có thể nhấn chìm cả thủ đô, nhiều người mới giật mình nhìn lại công tác dự báo thời tiết. Yếu kém về hệ thống cảnh báo mưa lũ, về quy hoạch thoát nước đô thị cộng với phản ứng chậm của chính quyền đã đảo lộn cuộc sống của hàng triệu dân thủ đô, gây thiệt hại lớn về người và của.
Giải thích sự lúng túng trong việc ứng phó mưa lũ mấy ngày qua; lãnh đạo TP đã luôn nhấn mạnh đến từ “bất ngờ”. Ngành GTVT Hà Nội thì bất ngờ trước sự quá tải của hệ thống thoát nước. Ngành dự báo thời tiết thì bất ngờ trước lượng mưa và thời gian mưa “trên thực tế lớn hơn dự báo”. Xem ra, sự lúng túng trong ứng phó với mưa lũ không phải do lỗi của con người mà là do ông trời!
Thiên tai là khó tránh. Nhưng hoàn toàn có thể hạn chế được thiệt hại về người và của nếu dự báo tốt và chủ động phòng tránh kịp thời. Ngay từ đầu năm, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương đã nhận định, mùa mưa bão năm nay sẽ diễn biến khá phức tạp. Vậy mà công tác chủ động phòng chống bão lũ vẫn còn bị xem nhẹ, nếu không nói là lơ là. Cách đây 2 năm, sau khi cơn bão số 1 gây thiệt hại nặng về người và của cho các tỉnh ven biển miền Trung, kinh nghiệm được rút ra cũng chỉ là “khả năng báo bão hạn chế, hệ thống thông tin liên lạc yếu, trang thiết bị cứu hộ yếu”. Đến bây giờ, khi cơn mưa biến Hà Nội thành vùng nước nổi, những cái yếu đó vẫn chưa được khắc phục và lặp lại.
Vì vậy, nhiều câu hỏi đã “nổi” lên từ dòng nước dữ vừa qua như năng lực và trách nhiệm của cơ quan quản lý các cấp trong việc ứng phó với thiên tai, sự cố đột xuất. Nhìn xa hơn là quy hoạch và quản lý đô thị hiện đại. Những người có trách nhiệm quản lý, điều hành giao thông ở đâu khi để xảy ra nhiều điểm ùn tắc giao thông tới mức tê liệt? Cơ quan quản lý có trách nhiệm gì khi để giá cả các mặt hàng thiết yếu hằng ngày leo thang vô tội vạ? Tại sao những điểm nguy hiểm lại vắng bóng người có trách nhiệm hay biển cảnh báo người dân? Tại sao thông báo cho học sinh nghỉ học chỉ được phát đi trên các phương tiện thông tin đại chúng sau khi đã xảy ra những cái chết đau lòng của các em học sinh?
Rõ ràng, bên cạnh việc nâng cao chất lượng dự báo thời tiết, công tác chủ động phòng chống bão lũ cần được đưa vào thành một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực quản lý, điều hành của các cấp, ngành, địa phương. Bởi bảo vệ người dân trước những thiên tai, thảm họa cũng là một tiêu chí đánh giá chất lượng cuộc sống. Theo bảng xếp hạng chất lượng cuộc sống công bố năm 2007 của cơ quan tư vấn nguồn nhân lực Mercer (Mỹ), trong số 215 thành phố lớn trên thế giới đươc khảo sát, TPHCM và Hà Nội đứng gần cuối bảng trong khu vực Đông Nam Á.
Ở Mỹ, sau khi cơn bão Katrina tàn phá gây thiệt hại lớn, làm lộ “gót chân Achille”, nước này đã chi 7,6 tỉ USD cho dự án báo bão. Một trạm theo dõi mặt đất và hai vệ tinh dự báo thời tiết thế hệ mới sẽ cho phép cơ quan dự báo thời tiết nước này có thể đưa ra dự báo trước 5 ngày và có những dự báo chính xác trước 3 ngày. Còn ở ta, bao giờ mới hết cảnh “nước đến chân mới nhảy”?