Đến lượt rừng ngập mặn... kêu cứu

“Theo đánh giá của Ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc, Việt Nam và Bangladesh là hai nước sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất do nước biển dâng. Thế nhưng hệ sinh thái rừng ngập mặn ở nước ta dù có giá trị to lớn về phát triển kinh tế-xã hội và đặc biệt là chức năng bảo vệ môi trường, vùng biển lại đang bị tàn phá nặng nề...”. GS-TS Nguyễn Hoàng Nghĩa, Viện trưởng Viện Khoa học Lâm nghiệp, cảnh báo về những hậu quả khôn lường do thiên tai từ sự suy thoái của rừng ngập mặn tại hội thảo “Khôi phục và phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn Việt Nam nhằm giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu”, ngày 5-11, tổ chức tại TPHCM.

Diện tích, chất lượng rừng đều giảm

Theo GS-TS Nguyễn Hoàng Nghĩa, thực tế cho thấy những cơn bão đổ bộ vào nước ta trong 3 năm vừa qua, những nơi nào có rừng ngập mặn được bảo vệ tốt thì đê biển mặc dù chỉ được xây dựng bằng đất nện vẫn đứng vững vàng. Ngược lại, các đê biển bằng bê tông hoặc kè đá ở những khu vực không có rừng ngập mặn hoặc rừng bị chặt phá thì đê biển đều bị phá vỡ. Kết quả khảo sát ở những quốc gia có sóng thần cũng cho thấy các dải rừng ngập mặn có thể làm giảm cường độ của sóng thần từ 50%-90% nên các làng mạc sau rừng ngập mặn ít bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, Việt Nam có chiều dài bờ biển 3.200 km nhưng tỉ lệ rừng ngập mặn lại không tương xứng, có xu hướng giảm dần về diện tích lẫn chất lượng. Theo thống kê của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, năm 1943, nước ta có hơn 408.500 ha rừng ngập mặn nhưng đến hết tháng 12-2006 chỉ còn 209.740 ha. Hiện trong số 65.963 ha đất có rừng ngập mặn phòng hộ trước đê có khoảng 32.870 ha rừng bị suy thoái, không bảo đảm được chức năng phòng hộ. Trong số 209.740 ha đất có rừng, diện tích rừng trồng chỉ khoảng 152.000 ha (chiếm 72,5% tổng diện tích đất có rừng ngập mặn của cả nước) chất lượng rừng kém cả về mật độ, chiều cao, đường kính, thành phần loài và trữ lượng rừng. Do đó, giá trị phòng hộ và kinh tế rất thấp. Điều này dẫn đến nạn sụt lở bờ biển, đê biển và bờ ở các cửa sông đang diễn ra rất nghiêm trọng trong những năm qua. Theo ước tính, thiệt hại hằng năm do bão gây ra từ 1.767 tỉ đến 5.098 tỉ đồng (riêng năm 2006 thiệt hại lên đến 18.700 tỉ đồng).

Cần trên 2.400 tỉ đồng

GS-TS Đỗ Đình Sâm, Viện Khoa học Lâm nghiệp, cho biết diện tích rừng ngập mặn đang chịu sức ép rất lớn từ phát triển nuôi trồng thủy sản. Do chưa nhận thức đầy đủ về giá trị rừng ngập mặn nên ở nhiều địa phương, khi giá thủy sản lên cao, dân phá rừng để nuôi trồng và khai thác thủy sản ồ ạt, cơ quan quản lý không kiểm soát được.

Trước tình trạng trên, Bộ NN-PTNT đã được Chính phủ giao chủ trì thực hiện đề án “Khôi phục và phát triển rừng ngập mặn ven biển, giai đoạn 2008-2015”. Theo đề án vừa trình Thủ tướng Chính phủ, kinh phí dự kiến để phục hồi và phát triển rừng ngập mặn lên đến 2.490 tỉ đồng.

Với mục tiêu thiết lập hệ thống rừng ngập mặn để phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường một cách ổn định, đề án yêu cầu phải phát triển toàn bộ hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển với kế hoạch dài hạn, có các giải pháp khoa học kỹ thuật gắn liền với phát triển kinh tế-xã hội. Trong giai đoạn đầu, sẽ trồng và nâng cao chất lượng rừng với diện tích trên 32.800 ha, trồng thêm hơn 97.500 ha, nâng tổng diện tích rừng ngập mặn cả nước lên trên 307.200 ha vào năm 2015. Trước mắt, sẽ ưu tiên trồng và bảo vệ đai rừng ngập mặn bảo đảm đến năm 2010 hoàn thành việc phục hồi và trồng hơn 18.800 ha rừng để bảo vệ hệ thống đê biển.

Ông Nguyễn Tuấn Tú, Vụ trưởng Vụ Nông nghiệp-Văn phòng Chính phủ, cho rằng không nên giao việc trồng và bảo vệ rừng chung chung theo kiểu “cộng đồng” như lâu nay mà phải giao trách nhiệm cụ thể cho từng đối tượng thì hiệu quả sẽ cao hơn.