Iraq, Iran, Nigeria, Mexico hay Venezuela đặc biệt nhạy cảm với giá dầu. Sắp tới, những nước này sẽ rất khó khăn nếu giá dầu vẫn giữ mức thấp như hiện nay (57 USD/thùng hôm 14-11). Bởi lẽ những quốc gia này phụ thuộc quá nhiều vào dầu thô, tài nguyên mang lại đến 90% nguồn thu ngân sách hay xuất khẩu.
Dự báo năm 2009 căng thẳng hơn
Chính phủ các nước xuất khẩu dầu đã thu về gần 1.000 tỉ USD vào năm 2007 và giá dầu thô ở mức rất cao trong 6 tháng đầu hứa hẹn mang lại nguồn thu dồi dào trong năm 2008. Nhưng năm 2009 được dự báo sẽ căng thẳng hơn nếu thế giới chìm trong suy thoái, khiến người dân thắt chặt chi tiêu và giá “vàng đen” ở mức thấp. Không phải tất cả các nước xuất khẩu dầu đều gặp khó khăn giống nhau vì chi phí khai thác dầu, mức độ lệ thuộc vào dầu và mức chi tiêu công khác nhau. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Iraq là nước bị ảnh hưởng nhiều nhất. Để Iraq có đủ vốn thực hiện chương trình tái thiết ngành công nghiệp dầu mỏ, giá dầu cần phải ở mức 110 USD/thùng. Baghdad, nơi có trữ lượng dầu lớn thứ ba thế giới, mong muốn tăng hơn gấp đôi sản lượng khai thác từ 2,5 triệu lên 6 triệu thùng mỗi ngày trong 10 năm tới với sự hợp tác của các công ty phương Tây. Iran, nước có trữ lượng dầu lớn thứ hai thế giới, cần giá dầu đứng ở mức 90 USD/thùng để cân bằng ngân sách; theo sau là Venezuela (khoảng 80 USD). Tại Algeria, một chương trình đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng cơ bản cần dầu giữ mức giá tối thiểu 56 USD/thùng. Ít dân hơn và có những mỏ dầu dễ khai thác hơn, Qatar, Kuwait, Libya và Ả Rập Saudi có thể hài lòng với giá dầu lần lượt là 24, 33, 47 và 49 USD.
Tổng thống Venezuela Hugo Chavez khẳng định đất nước của ông sẽ “chẳng gặp khó khăn gì” khi dầu ở mức 60 USD/thùng. Nhưng tình hình hiện nay có nguy cơ trở nên căng thẳng hơn. Venezuela có nguồn USD dự trữ do dầu mang lại, nhưng liệu sẽ trụ được bao lâu? Việc nhập khẩu các nguyên liệu thô và lương thực, thực phẩm rất tốn kém. Venezuela cũng cần tiền để thực hiện các chương trình xã hội lớn và giúp đỡ các nước ủng hộ mình. “Với việc dầu xuống dưới ngưỡng 70 USD/thùng, Venezuela khó có thể cân bằng được ngân sách”- Domingo Maza Zavala, cựu giám đốc Ngân hàng Trung ương Venezuela, cho biết. Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Nigeria, ông Shamsudeen Usman, đã thông báo “duyệt lại ngân sách năm 2009 ở mức thấp hơn”.
Giá dầu trượt và rủi ro chính trị
Trường hợp của Mexico đáng báo động hơn. Cùng với việc giá dầu giảm là mỏ dầu khổng lồ Cantarell đang cạn dần và nỗ lực đầu tư không còn cao nữa của công ty quốc gia Pemex trong lĩnh vực thăm dò, sản xuất và lọc dầu. Chừng ấy yếu tố đã đủ để làm giảm nguồn thu của nhà nước và làm lung lay vị trí của Tổng thống Felipe Calderon. Đối với các nhà lãnh đạo một vài quốc gia xuất khẩu dầu mỏ, rủi ro về mặt chính trị sẽ có thể tăng nếu giá dầu vẫn trượt dốc (giảm 55% trong vòng 3 tháng). Tại Venezuela, “bài kiểm tra” đầu tiên sẽ diễn ra trong những cuộc bầu cử địa phương và quốc gia vào ngày 23-11. Ở Iran, việc dầu rớt giá đã làm tăng những bất đồng nội bộ và điều này càng tăng cường sức mạnh cho phe đối lập với Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad.
Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi Iran và Venezuela đã yêu cầu cắt giảm mạnh sản lượng dầu khai thác hôm 24-10 trong cuộc họp của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC). Họ đã thành công một phần nhưng giá dầu vẫn không thể lên đến 90 USD hay 100 USD mỗi thùng, mức giá tối thiểu mà Caracas và Tehran mong muốn.
Iran và Venezuela cũng đã đề nghị Ả Rập Saudi, nước sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới, một mình gánh sản lượng cắt giảm để hai quốc gia này được hưởng lợi từ việc giữ nguyên sản lượng và giá dầu tăng cao. Đương nhiên là Ả Rập Saudi không đồng ý.
Một số nhà phân tích cho rằng giá dầu chỉ có thể tăng trở lại nếu nguồn cung bị thiếu do các vấn đề chính trị hay kỹ thuật và nhu cầu về dầu chỉ hồi phục sau khi suy thoái toàn cầu kết thúc.