Học sinh phải trả tiền bản quyền sao chụp tác phẩm

Tuy nhiên, khi được hỏi về hình thức thực thi cũng như quy định về mức phí, bà Luyến chỉ mới đưa ra câu trả lời mang tính tham khảo. "Ở một số quốc gia, họ áp dụng việc thu phí đối với các nơi sản xuất những thiết bị như máy in, máy photocopy, máy scan... hoặc nơi nhập khẩu thiết bị văn phòng", bà nói. Tại Việt Nam, theo bà, các chủ cửa hàng photo - nơi hưởng lợi nhiều nhất từ việc sao chụp tác phẩm - cũng sẽ phải trả một khoản phí bản quyền khi mua các loại máy móc này.

Mới đây, bà giám đốc Trung tâm vừa có chuyến tham quan các nước châu Âu nhằm tìm hiểu kinh nghiệm giám sát việc vi phạm tác quyền văn học nghệ thuật. Bà cho biết, ở Nauy, mỗi công dân phải đóng một khoản phí bản quyền hàng năm. Và cách làm này có thể được áp dụng ở Việt Nam. Học sinh, sinh viên là đối tượng đầu tiên mà trung tâm hướng tới.

"Theo điều tra của chúng tôi, học sinh tiểu học ở Việt Nam mỗi năm cần khoảng 200 - 250 tờ photo, học sinh trung học 400 - 500 tờ, sinh viên đại học 1.000 - 1.500 tờ. Với hàng chục triệu học sinh, sinh viên trên khắp cả nước, số lượng các tác phẩm văn học nghệ thuật được phổ biến qua hình thức sao chụp là rất lớn, ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi của chủ sở hữu", bà nói. Vì vậy, theo bà, mỗi năm, những người đi học có thể phải đóng một khoản phí nhất định cho Trung tâm.

Điều này làm nảy sinh băn khoăn, trong khi chủ các cửa hàng photo - đơn vị kinh doanh lộ liễu từ các ẩn phẩm sao chụp - chỉ phải đóng một khoản phí không đáng kể khi mua thiết bị thì việc "đánh phí" đối với học sinh, sinh viên - đối tượng sử dụng tài liệu với mục đích học tập, nghiên cứu - được cho là chưa thực sự hợp lý. Bà Luyến giải thích: "Theo tôi, người sử dụng các tài liệu sao chụp là đối tượng hưởng lợi rất lớn và trực tíếp làm ảnh hưởng đến lợi ích về mặt vật chất của các tác giả".

Học sinh có thể phải trả tiền bản quyền khi sao chụp tài liệu. Ảnh: Tiến Dũng.

Nếu dự định này trở thành hiện thực, việc giám sát thực thi đối với hàng triệu học sinh, sinh viên được dự đoán là một nhiệm vụ khó khăn đối với trung tâm. Về vấn đề này, bà Luyến nói: "Tôi tin là chúng ta có thể giáo dục cho các em ý thức rõ về vấn đề này. Hơn nữa, mức phí ước tính khoảng 10 - 20 nghìn đồng mỗi năm không phải là lớn". Như vậy, việc thu phí bản quyền vẫn tiếp tục phải dựa trên ý thức tự nguyện - điểm được coi là yếu nhất, nguyên nhân của các vụ vi phạm bản quyền hiện nay.

Trước hiện trạng vi phạm tác quyền ngày càng nhiều, giới nhà văn Việt Nam ngày càng có ý thức hơn trong việc bảo vệ đứa con tinh thần của mình. Tác giả trẻ Vi Thùy Linh - đã đăng ký bảo hộ tác quyền cho tập thơ mới Vili in love của mình ngay khi tác phẩm vừa ra mắt. Chị giải thích: "Trong khi luật pháp Việt Nam chưa thực sự hoàn thiện, các nhà văn, nhà thơ không thể trông mong vào ý thức tự nguyện đối với các vấn đề bản quyền". Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều gần đây đã nhờ luật sư hoàn tất các thủ tục pháp lý để bảo hộ toàn bộ tác phẩm của mình. Nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến đã ủy quyền cho Trung tâm Quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đại diện bảo hộ các ca khúc của mình. Anh vừa nhận được thư đề nghị của Trung tâm Quyền tác giả văn học VN và cũng đã nghĩ đến việc nhờ cậy Trung tâm này trông coi các tác phẩm thơ ca.

Nguyễn Quang Thiều: "Tôi không muốn ngăn sông cấm chợ với độc giả". Ảnh: Phụ Nữ.

Tuy nhiên, trao đổi với VnExpress.net, Nguyễn Quang Thiều cho rằng, các trung tâm quyền tác giả Việt Nam chưa thực sự gõ đúng các địa chỉ vi phạm tác quyền nghiêm trọng nhất. "Chúng tôi có làm gắt gao chuyện bản quyền cũng vì để cảnh báo các nhà xuất bản. Chuyện rất thường xuyên ở Việt Nam là một ngày đẹp trời nào đó, bạn bỗng nhiên thấy một bài thơ, truyện ngắn của mình chình ình trong một tuyển tập. Và bạn không hề được nhắc nhỏm gì đến chuyện trả nhuận bút. May lắm thì bạn được tặng một cuốn sách thay cho nhuận bút. Thật nực cười, sách tặng là đương nhiên, chứ không thể mang sách ra để thế chỗ cho khoản phí tác quyền được".

Anh cũng chia sẻ, tâm lý chung của các nhà văn Việt Nam là muốn tác phẩm của mình đến được với càng đông độc giả càng tốt. "Chúng tôi đăng ký bảo hộ bản quyền là để tránh các vi phạm mang tính thương mại, chứ không nhằm ngăn sông cấm chợ với độc giả", anh nói.

Sắp tới, ngoài việc thu phí đối với các tổ chức, cá nhân sao chụp tác phẩm, Trung tâm quyền tác giả văn học Việt Nam cũng sẽ áp dụng "đánh thuế" với các website sử dụng số lượng lớn tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ. Ngày 15/11, Trung tâm đã gửi thư đến các nhà văn Việt Nam với mong muốn nhận được sự ủy thác tác quyền. Điều kiện của Trung tâm là các tác giả trích ra 20% tổng số tiền thu được để duy trì hoạt động của Trung tâm.