Kiểm soát độc quyền

Sáu tháng trời làm việc cật lực, các kiểm toán viên đã phơi ra ánh sáng nhiều vấn đề không ổn của một trong những doanh nghiệp Nhà nước độc quyền lớn nhất. Từ chuyện không trung thực về số lỗ, lãi, đầu tư ngoài lĩnh vực kinh doanh chính... cho tới những đặc quyền có được từ sự độc quyền.

Trả lời chất vấn trực tiếp trước Quốc hội mới đây, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định rằng các tổng công ty, tập đoàn Nhà nước là những công cụ then chốt để kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nói cách khác những tổng công ty, tập đoàn Nhà nước sẽ tiếp tục được trao vai trò độc quyền tự nhiên trong nền kinh tế.

Thế nhưng, được độc quyền không có nghĩa là các tổng công ty, tập đoàn Nhà nước mặc sức hoạt động mà không coi trọng hiệu quả kinh doanh. Và càng không thể để các “ông lớn” độc quyền ấy kinh doanh khép kín, thiếu cạnh tranh bình đẳng, công khai và minh bạch. Cuộc “đại phẫu” EVN cũng cho thấy rằng công khai và minh bạch hoạt động sản xuất kinh doanh của các tổng công ty, tập đoàn Nhà nước là điều hết sức khó khăn. Báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước mà EVN còn chưa trung thực thì liệu những số liệu tổng kết, thông tin cung cấp cho báo chí có đáng tin? Mối nghi ngờ ấy càng tăng lên khi chính người đứng đầu cơ quan Kiểm toán Nhà nước thừa nhận phải khó khăn lắm mới “khui” được ra con số hơn 600 tỉ đồng chênh lệch giá bán điện của EVN.

Thiết chế đáng kể nhất hiện nay để giám sát, kiểm tra và chế tài đối với các tổng công ty, tập đoàn Nhà nước là Luật Cạnh tranh, nhưng xem ra chưa thể kiểm soát hiệu quả những “ông lớn” độc quyền này.

Bên cạnh Luật Cạnh tranh hiện đang rất cần thêm thiết chế đủ mạnh như bộ luật về chống độc quyền để kiểm soát hữu hiệu hơn sự độc quyền của các tổng công ty, tập đoàn Nhà nước.