Theo báo cáo công bố tháng 10 vừa rồi của Treasury International Capital, một cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính Mỹ, tính cho tới cuối tháng 9, lượng tài sản công trái các loại kỳ hạn 1 năm, 1 đến 10 năm và trên 10 năm của Bộ Tài chính Mỹ do Trung Quốc (TQ) sở hữu đã tăng lên tới 585 tỉ USD, so với 541,4 tỉ USD của tháng 8. Tương phản, lượng công trái của Mỹ do Nhật sở hữu giảm từ 586 tỉ USD xuống còn 573,2 tỉ USD.
Châu Âu bị thiệt hại nặng hơn Mỹ
Báo cáo nói trên còn cho thấy trong tháng 9, các nhà đầu tư Mỹ đã bán ra 38 tỉ USD chứng khoán nước ngoài, phá hai kỷ lục bán trong tháng 7 và 8. Nguồn vốn này quay trở lại nước Mỹ đã hỗ trợ đồng USD lên giá và giúp bù lại khoản thâm hụt vãng lai của nền tài chính Mỹ.
Nhà chiến lược George Goncalves của Công ty Morgan Stanley đánh giá: “Lần đầu tiên TQ vượt Nhật về mặt sở hữu các khoản nợ của Chính phủ Mỹ - đây là sự kiện lớn trong việc nước ngoài mua công trái nhà nước Mỹ.” Anh Quốc là nước thứ ba giữ nhiều công trái Mỹ, với 338,4 tỉ USD, tăng so với 308 tỉ USD hồi tháng 8.
Nhật trở thành nước sở hữu công trái Mỹ nhiều nhất kể từ đầu thập niên 90 và lượng tài sản này tăng vọt trong hai năm 2003-2004 khi Ngân hàng Trung ương Nhật hỗ trợ nâng giá đồng yen trên thị trường ngoại tệ. Năm ngoái, Nhật bắt đầu giảm lượng sở hữu công trái Bộ Tài chính Mỹ khoảng 600 tỉ USD, trong khi đó TQ tăng mua vào, từ mức 470 tỉ USD. Trong tháng 9, lượng công trái Mỹ do TQ sở hữu tăng kỷ lục thêm 43,6 tỉ USD, phần lớn là công trái ngắn hạn.
Theo nhận định của đài BBC, hiện còn chưa rõ xu thế tăng giá đồng USD liệu có thể kéo dài bao lâu. Trong tình hình thị trường tài chính lên xuống biến động như hiện nay, cách tốt nhất để giảm rủi ro đối với khối lượng dự trữ ngoại tệ mấy ngàn tỉ USD của TQ là mua công trái Mỹ, chứ không phải là công trái của châu Âu. Đó là vì, như một nhà phân tích nhận xét, trong cuộc khủng hoảng tài chính này, châu Âu bị thiệt hại nặng hơn Mỹ. Các loại tài sản thực thể như vàng và dầu mỏ do giá cả lên xuống mạnh và thất thường nên không thể bảo đảm yêu cầu an ninh tài chính đối với trữ lượng ngoại tệ khổng lồ của TQ.
Chẳng phải vì lòng tốt
Nhận định nói trên giải thích lý do tại sao TQ tăng mua công trái Mỹ, đồng thời cũng bác bỏ quan điểm của một số người TQ cho rằng nước này mua công trái Mỹ là thể hiện “lòng tốt” muốn giúp Mỹ thoát khỏi khó khăn kinh tế.
Thời báo kinh tế Nhật Nihon Keizai Shimbun số ra ngày 19-11 cũng thừa nhận rằng TQ đã vượt Nhật, trở thành nước sở hữu công trái Mỹ nhiều nhất thế giới. Tờ báo này cũng nhấn mạnh rằng con số 585 tỉ USD công trái của Chính phủ Mỹ do TQ sở hữu kể trên chưa xét tới lượng công trái Mỹ do đặc khu hành chính Hồng Kông của TQ nắm giữ.
Vẫn theo tờ báo Nhật trên, nước Mỹ đang có khủng hoảng tài chính nhưng TQ vẫn đầu tư vào công trái Mỹ, điều đó cho thấy trong tình hình thâm hụt tài chính của Mỹ đang tăng lên, hai nước Mỹ và TQ vẫn dựa vào nhau về kinh tế. Là nước mua ổn định công trái Mỹ, TQ đã nâng cao được “cảm giác tồn tại” của mình, nâng cao vị thế quốc tế. Ngoài ra, TQ còn sở hữu nhiều chứng khoán cầm cố thế chấp nhà đất ở Mỹ.
Nhật báo Quả táo xuất bản tại Hồng Kông số ra ngày 19-11 cũng nhận định: “Tuy cơn sóng thần tài chính làm cho tiền đồ kinh tế Mỹ trở nên mờ mịt song lượng công trái Mỹ do nước ngoài mua vào vẫn tiếp tục tăng. Hiện nay, tổng lượng công trái Mỹ do các nước ngoài sở hữu đã lên tới con số kỷ lục 2.860,5 tỉ USD, tức tăng 110,6 tỉ USD so với tháng 8. Sự thật này chứng tỏ các nhà đầu tư nước ngoài vẫn coi Mỹ là “cảng tránh gió” tốt nhất trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế. Sở dĩ TQ tiếp tục mua công trái Mỹ là do công trái ngắn hạn của Mỹ hiện đang được các nhà đầu tư quốc tế coi trọng và đồng USD đang lên giá so với các đồng tiền chủ yếu khác trên thế giới”.