“Thần đèn” lềnh miệt ruộng

Ghé bến phà An Hoà hỏi thăm nhà những ông thợ chuyên nghề di dời nhà cửa, mấy tay xe ôm mau mắn: “Xuống Long Điền B, xã đó nhiều thần đèn lắm”.

“Thần đèn” xứ cù lao

Tôi tìm được “thần đèn” Hai Liêm (Đặng Văn Liêm) lúc ông đang chỉ huy di dời một căn nhà tránh sạt lở ở ấp Long Thành. Căn nhà xây tường bê tông, mái lợp ngói đã bị cắt móng, đang nằm chênh vênh trên hàng trăm ống sắt tròn, đường lăn là những tấm gỗ dày. Cách nền nhà cũ gần 100m, một móng nhà mới đã hoàn thành, tua tủa sắt. “Trung bình mỗi căn nhà dời từ nơi này sang nơi khác trên quãng đường chừng 100m mất từ 15 ngày đến một tháng, đổ không biết bao nhiêu mồ hôi, mới hoàn thành”, Hai Liêm nói. Hai Liêm là người đã từng di dời hơn 200 căn nhà lớn, nhỏ khắp các tỉnh miền Tây. Nhắc đến chuyện dời nhà, Hai Liêm cười khà khà, nói mấy ông “thần đèn” ở Long Điền B đều là nông dân chính hiệu, trước đây tối ngày chỉ biết cày ruộng, cuốc đất, không có ông nào học hết lớp 8, lớp 9.

Cù lao Chợ Mới đang có gần 30 nhóm chuyên nghề dời nhà, Long Điền B đông nhất với 10 nhóm thợ di dời nhà cửa hoạt động, nổi tiếng nhất là nhóm của các ông Chín Cọp, Tám Bé, Ba Na, Hai Liêm “địa bàn hoạt động rộng khắp các tỉnh miền Tây”, anh Thời, một thổ địa ở Chợ Mới, cho biết.

Năm 1994, hương lộ 1 mở rộng từ 4m ra 8m để chuẩn bị tráng nhựa, hàng trăm hộ dân sống dọc theo con đường đối mặt với việc phải đập bỏ nhà cửa. Lúc đó mấy ông Chín Cọp, Tám Bé, Ba Na không đành lòng đập nhà, xem ti vi biết bên Đồng Tháp có “thầy di dời nhà cửa” nên khăn gói chạy qua học nghề, xong họ về áp dụng thành công ngay trên ngôi nhà của mình. Vậy là tự nhiên nghề “thần đèn” xuất hiện. Hai Liêm, ngày trước lúc đi làm thuê cho nhà máy xay lúa, lúc thuê đất làm ruộng. Thấy mấy ông “thần đèn” ra nghề làm ăn khá, Hai Liêm xin đi theo phụ việc vài tháng, tới lúc rành rẽ mọi ngón nghề thì nhảy ra lập nhóm, sắm đồ nghề làm ăn riêng. Hai Liêm nói, bộ đồ nghề dời nhà của các “thần đèn” cũng không giống ai, bao gồm 4 – 5m3 gỗ xẻ thành tấm, thành khối vuông để làm ván lăn, đôn chịu lực; vài chục con đội xe hơi có sức chịu lực từ 12 – 20 tấn/con; 300 ống lăn bằng thép, mấy cái cảo loại lớn để quay tời kéo nhà đi và hàng chục thứ chuyên dụng khác, chẳng biết gọi tên là gì. Nhưng sắm hết những thứ đó cũng tốn mấy trăm triệu đồng.

“Thần đèn” Hai Liêm đang chuẩn bị đồ nghề di dời nhà

Lấy được đồng tiền không dễ

Chẳng ai ngờ, Hai Liêm mới học hết lớp năm của trường Long Kiến (nay là trường Long Điền B) rồi nghỉ học đi làm mướn. Vậy mà Hai Liêm vẫn giải quyết được nhiều bài toán hóc búa khi kéo những ngôi nhà hàng trăm tấn từ nơi này sang nơi khác. Quy trình dời một căn nhà có thể tóm tắt gọn: “Cưa móng, dùng con đội nâng nhà lên, đưa các con lăn vào, lập đường lăn cho nhà đi, sau đó xây móng nhà mới và di chuyển căn nhà thật chậm đến móng mới, hàn sắt, đổ bê tông”, Hai Liêm nói.

Điều đặc biệt của các nhóm “thần đèn” ở Chợ Mới là khi căn nhà đang di dời, gia chủ vẫn có thể sinh sống bình thường trong nhà, đồ đạc khỏi di dời. Theo Hai Liêm, hiện nay nâng nhà gỗ lên một tấc thì gia chủ phải trả 200.000đ, di dời nhà giá từ 1 – 2 triệu đồng tuỳ đoạn đường gần xa; nhà đúc bê tông kiên cố nâng lên cao một tấc gia chủ phải trả một triệu đồng, di dời từ nơi này sang nơi khác giá từ 20 – 50 triệu đồng/nhà trở lên. Tuy nhiên, nếu chủ nhà yêu cầu xoay mặt tiền sang hướng khác thì giá dời nhà cao hơn nhiều, vì đây là một việc làm tốn kém thời gian, công sức. “Nhưng ăn được đồng tiền không phải dễ. Nếu để xảy ra sự cố nghiêng, nứt là phải bồi thường cho gia chủ. Trong khi đó hầu như thợ dời nhà chẳng ai có một món bảo hộ lao động nào. Tất cả đều dùng sức người với tay chân trần trụi, nên chuyện “tróc sơn”, đổ máu là điều khó tránh khỏi”, Hai Liêm nói.

Trong thời buổi các địa phương đang đua nhau mở rộng đô thị, giải toả nhà dân để thu hồi đất, những triền sông ở miền Tây liên tiếp sạt lở nặng nề, giá cả vật tư xây dựng đắt đỏ nên nhu cầu di dời nhà cửa còn nguyên vẹn của người dân rất nhiều. Và những nhóm “thần đèn miệt ruộng” như Hai Liêm vẫn có mối làm ăn đều đều.