Hầu hết, các công ty lữ hành đều có tour đi các thị trường quen thuộc như Thái Lan, Trung Quốc, Singapore,  Malaysia, châu Âu... Cùng với sự tăng trưởng không ngừng của ngành “công nghiệp không khói” này, nhu cầu về hướng dẫn viên (HDV) du lịch chuyên nghiệp cũng gia tăng, dự báo sẽ khan hiếm trong vài năm tới.

Lính chính quy và lính đánh thuê

TPHCM hiện có hơn 900 người hành nghề HDV nhưng thật sự chỉ có khoảng 40% số này là HDV chính quy, làm việc mang tính chuyên nghiệp cao. Lực lượng chuyên nghiệp thường là nhân viên trực thuộc các doanh nghiệp, được trả lương và các khoản phụ cấp, thưởng khác. Họ là những người đã tốt nghiệp các trường cao đẳng, đại học chuyên về du lịch, hoặc là những người có thâm niên trong nghề, có trình độ ngoại ngữ chắc, chuyên môn vững. Công việc của họ khá cực nhọc, từ chuyện thức khuya dậy sớm để đưa đón khách, lo các thủ tục xuất nhập cảnh, lo nơi ăn chốn ở cho đến chuyện xử lý các tình huống bất thường của khách... Anh Khang, HDV Công ty Du lịch OSC First Holidays, tâm sự: “Nghề này nhọc nhằn lắm, có lúc cả tháng trời chỉ ở nhà một đôi lần. Nhưng ai càng yêu nghề thật sự thì càng gắn bó với nó”.

Ðối với lực lượng HDV tự do, công việc cũng nhọc nhằn không kém, nhưng thiếu ổn định. Dân trong nghề gọi họ là “lính đánh thuê” vì họ được các công ty thuê để dẫn đoàn. Ở TP có khoảng 300 người thuộc dạng HDV tự do, và 1/3 số này là người Hoa, sẵn sàng làm cộng tác viên cho các công ty có tour đi Trung Quốc, Hồng Kông, Ðài Loan. Họ có lợi thế là thông thạo ngôn ngữ và phong tục nước bản địa cùng với uy tín cao. “Dù không được công nhận là chuyên nghiệp nhưng chúng tôi làm ăn được lâu dài chủ yếu là nhờ chữ Tín”. Anh Lý Thành Phát, HDV Công ty Du lịch Thăng Long, cho biết.

Vui buồn nghề nghiệp

Anh Trần Tiến Dũng, người có 20 năm làm HDV cho Tổng Công ty Du lịch Sài Gòn (Sài Gòn Tourist), nói: “Dù thu nhập khá, nhưng những người “sống chết” với nghề không nhiều. Bên cạnh chuyên môn, phải có sức khỏe và có cái tâm nữa”. Thực tế, những người làm HDV bây giờ đa phần là nam giới. Nữ giới tìm đến với nghề này ngày càng ít, thậm chí càng hiếm người trẻ, đẹp chịu theo nghề bởi họ khó lòng chấp nhận với những bất ổn về giờ giấc làm việc, không chịu đựng được những nhọc nhằn. “Tôi chứng kiến không ít nữ HDV phải bỏ nghề giữa chừng, hoặc đã phải “xa” chồng vì chồng không chấp nhận nghề của vợ” - anh Dũng thổ lộ.

Sau nhiều năm chung sống với nghề, công việc dễ đi đến nhàm chán. Những tour dã ngoại xuyên Việt dài ngày vừa dứt, lại phải dẫn đoàn đi Thái Lan dự triển lãm cả tuần... khiến họ nhiều khi như cái máy, trở thành người của công việc. Bạn Công Thành, một “lính đánh thuê” trẻ, tâm sự: “Ði tour liên tục, tôi hầu như không có thời gian gặp gỡ bạn bè. Còn người yêu hả, bỏ em lâu rồi. Lính đánh thuê như em chỉ mong có tour để đi, dù biết rằng nó cực vì những tour “ngon ăn” đâu tới tay tụi em”.

Nên công nhận đây là một nghề thực thụ

Cho đến thời điểm này, đã có một vài trường đại học đào tạo HDV chuyên nghiệp cùng một số trường dạy nghề mở các lớp đào tạo nghiệp vụ du lịch. Dù thế, “đầu ra” vẫn chưa theo kịp đà phát triển và nhu cầu của du lịch TP. Hiện tại, những người trong nghề đang gặp cản ngại từ các quy định về thẻ HDV. Theo ý kiến lãnh đạo một số doanh nghiệp, nên tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho những người đã làm lâu năm bằng cách hợp thức hóa nghề của họ. Nếu những người không đủ tiêu chuẩn làm HDV theo quy định thì tìm đâu ra lực lượng để phục vụ cho thị trường du lịch hiện tại.  Ông Hà Kim Vọng, Hiệu trưởng Trường Nghiệp vụ Du lịch Khôi Việt, cho biết: “Hiện có 500 học viên đang học tại trường và một số lượng tương đương đang học tại các nơi khác cho thấy thị trường lao động đang thật sự cần rất nhiều HDV. Nếu không có thẻ HDV do cơ quan chức năng cấp, các HDV hoạt động trong nghề từ trước đến nay bị buộc phải thôi việc là một tổn thất, bởi sẽ để lại một lỗ hổng trong ngành du lịch. Nên chính thức công nhận HDV du lịch là một nghề thực thụ để họ có cơ sở pháp lý làm ăn”.

Năm 2002, TPHCM sẽ đón 1,4 triệu lượt khách, và với khoảng 200 đơn vị kinh doanh dịch vụ lữ hành quốc tế và nội địa thì TP cần không dưới 1.000 HDV được công nhận là chuyên nghiệp. Bên cạnh các biện pháp pháp lý nhằm củng cố chức năng kiểm soát của các cơ quan quản lý, chiến lược đào tạo tăng cường đội ngũ HDV là một việc làm hết sức cần thiết, hứa hẹn HDV sẽ tiếp tục là một nghề có giá.