Lời nhắn gửi từ Đắk Pơ

Tin mới

28/09/2013 21:22

Hy vọng nơi đây sẽ có một khu tưởng niệm xứng tầm với chiến thắng lẫy lừng trong trận đánh cây số 15 đèo Mang Yang cách đây gần 60 năm, cũng là để tỏ lòng biết ơn của những người con hôm nay đối với các anh hùng, liệt sĩ

Học lịch sử thời phổ thông, ai cũng biết cuộc chặn đánh Binh đoàn cơ động 100 mà ta hay gọi GM.100. Đây là binh đoàn chủ lực, thuộc loại mạnh nhất của quân đội Pháp, được điều từ chiến trường Triều Tiên sang để làm xương sống cho kế hoạch Át Lăng. Toàn bộ quân số của binh đoàn lên tới 3.900 người với trang thiết bị vũ khí hiện đại nhất so với thời đó, gồm pháo, tăng, thiết giáp, xe đặc chủng… Bên ta quân số gồm có Trung đoàn 96 có sự tăng cường của 1 đại đội thuộc Trung đoàn 120, tất cả tổng cộng chừng 600 người. Và cái cổ họng ngay suối Đắk Pơ được quân ta chọn là nơi quyết chiến. Toàn bộ binh đoàn bị tiêu diệt và tan rã. Chết 500, bị thương 600 và bị bắt 800, trong đó có quan năm Ba Ru. Bên ta 147 chiến sĩ hy sinh cho đến giờ vẫn chưa tìm được hài cốt…

Chiến thắng lẫy lừng

Hằng năm, các cựu quân nhân Trung đoàn 96 vẫn thường quay lại để thắp hương đồng đội, thăm lại chiến trường xưa. Trung đoàn này đã được nhà nước phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân và nơi đặt nhà bia bây giờ cũng đã được công nhận Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Nhà văn Nguyên Ngọc (thứ hai từ trái sang) trong một lần về thăm chiến trường Đắk Pơ xưa

Trong một lần cùng nhà văn Nguyên Ngọc trở lại thăm làng S’tơ, tức Kông Hoa trong tiểu thuyết nổi tiếng Đất nước đứng lên của ông, tôi mới biết té ra lần đầu tiên Nguyên Ngọc “lạc” vào làng S’tơ là khi ông, với tư cách trinh sát, đang đi điều nghiên cho trận đánh lịch sử nói trên. Thì cái nhà bia ấy ở ngay ngã ba con đường vào làng S’tơ, dù về hành chính, S’tơ bây giờ thuộc huyện K’bang. Và quá trình mấy tháng điều nghiên trận địa ấy, ông Nguyên Ngọc kịp trở thành bạn của ông Núp (anh hùng Đinh Núp), để sau này khi gặp lại ở đại hội anh hùng chiến sĩ thi đua toàn miền, ông đã viết được một trong những tiểu thuyết chiến tranh hay nhất của nền văn học cách mạng: Đất nước đứng lên.

Lần này trở lại, đài tưởng niệm và nhà bia đã xuống cấp nhiều. Và nếu không xuống cấp, nó cũng hoàn toàn không tương xứng với những gì mà nó đại diện. Về chiến thắng này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đánh giá: “Đây là một trận vận động phục kích lớn, dũng cảm và linh hoạt, tận dụng được yếu tố bất ngờ, sử dụng lực lượng có hiệu quả cao, đánh trúng vào chỗ yếu của địch, bồi thêm cho chúng một đòn thất bại nặng nề…”.

Là một huyện trẻ, rất trẻ, tách ra từ An Khê, hay nói cách khác, Đắk Pơ nhận phần nông thôn để An Khê trở thành thị xã, chính vì thế mà có cảm giác Đắk Pơ rất chơi vơi. Có một lúc, chúng tôi nói với nhau về du lịch khi anh bạn là tổng biên tập một tờ báo kể về tiềm năng của Đắk Pơ. Nhưng du lịch không chỉ là tiềm năng tại chỗ, nó phải là một chuỗi tương hỗ nhau. Không có ai chạy huỳnh huỵch từ Pleiku xuống Đắk Pơ ngắm ngó một lúc rồi quay về. Phải có một sự phát triển liên hoàn nhưng muốn thế không thể đơn thương độc mã mà được.

Chúng tôi đã tha thẩn cả buổi trưa ở cái Đài tưởng niệm liệt sĩ hy sinh ở Đắk Pơ. Nếu chỉ chạy qua trên đường thì ít ai để ý đến nó, dẫu nằm ngay sát Đường 19. Thế mà nó là chứng tích của một trận đánh oai hùng trong lịch sử. Chiến thắng này có một ý nghĩa quan trọng, chẳng những đối với địa bàn Tây Nguyên mà còn đối với cả nước, góp phần kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp…

Tài liệu phía bên kia

Phải nói thật là cái chiến thắng GM.100 ấy, ngay ở Gia Lai thôi, cũng ít người biết. Đó là cái kết thúc hoàn hảo kết hợp với chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng, làm cho người Pháp hoàn toàn từ bỏ ý định tiếp tục dính líu tới Việt Nam. Với cú bọc hậu vang dội như vậy, lẽ ra chiến thắng ấy phải được nhiều người biết đến hơn, phải được đời sống ghi nhận cụ thể và sống động hơn. Lần trước, về Chư Prông, tôi cũng thấy địa danh Plei Me gần giống vậy. Tất nhiên, nguyên nhân thì có nhiều nhưng trong đó cũng có vai trò của người cầm bút nữa. Chạy theo các sự kiện, các đề tài hiện đại, chúng ta vô tình bỏ quên một quá khứ hào hùng sau lưng.

Trong số tài liệu tôi tiếp cận có bài viết rất thú vị của một người từ phía bên kia - đại úy Kirk A.Luedeke, người Mỹ - viết trên tạp chí Armor.

Thì ra dư âm của chiến thắng này lớn hơn ta tưởng, trở thành một vết thương khó lành trong tâm trí những người đã trải qua nó hoặc chỉ nghe nói về nó. Trung tướng về hưu Harold G. Moore đã tổng kết số phận GM.100 trong cuốn sách của ông - We Were Soldiers Once... And Young - như thế này: “Ngay sau khi tới Việt Nam, thượng sĩ Plumley và tôi lấy 1 chiếc jeep và 1 cảnh vệ mang súng ngắn lái 10 dặm về phía Tây An Khê trên Đường 19, vào khu vực trận địa, tới mốc cây số 15. Tại đây, Việt Minh đã tiêu diệt phần lớn liên đoàn cơ động 100 của Pháp trong 1 trận phục kích chết chóc... Plumley và tôi đi quanh đó trong 2 giờ. Những mảnh xương, xe cộ, quân trang, đầu đạn và vỏ đạn vẫn bừa bãi trên mặt đất. Từ cuộc viếng thăm này tôi rút ra được bài học: Chết là cái giá phải trả cho việc đánh giá thấp đối thủ ngoan cường này”.

Có lẽ đấy là một nhận xét mang tính tổng kết khá sâu của chiến thắng Đắk Pơ mà phía bên kia hay gọi là “trận đánh cây số 15 đèo Mang Yang”. Có thể nói nếu không có chiến thắng Đắk Pơ, Hội nghị Geneve còn giẫm chân tại chỗ, cuộc kháng chiến chống Pháp chưa thể dứt điểm, quân và dân ta còn phải hy sinh nhiều xương máu. Chiến thắng Đắk Pơ có quy mô, tầm vóc lịch sử, ý nghĩa chiến lược quan trọng, các nhà quân sự cho rằng nó chỉ sau chiến thắng Điện Biên Phủ…

Kirk A.Luedeke viết: “Đội ngũ lãnh đạo của GM.100 rất mạnh, bao gồm các sĩ quan tận tụy và dày dạn, không lạ lẫm gì với cuộc chiến ở Việt Nam (…). Chỉ trong 4 phút, trung đội thiết giáp đã bị tiêu diệt. Cả 3 xe bán tải và 1 xe M8 bốc cháy. Chiếc M8 còn lại, mặc dù bị bất động, vẫn phát hiện được ổ súng máy của đối phương đang chặn đoàn xe Pháp trên đường và bắn tung nó bằng một loạt đạn liên thanh. Lúc 14 giờ 25 phút, xe thông tin của GM.100 trúng một phát đạn bắn trực tiếp từ khẩu không giật 57 mm của đối phương và nổ tung trong một quả cầu lửa. Tất cả những ai có thể giải thích vì sao tiểu đoàn thuộc địa 43 không được cảnh báo về sự hiện diện của Việt Minh đều chết một cách đau đớn...”.

Mong một đài tưởng niệm xứng tầm

Bây giờ, không chỉ các liệt sĩ của ta mà rất nhiều binh lính Pháp, Âu Phi và lính Pháp người Việt cũng đang nằm cùng nhau ở cây số 15 đèo Mang Yang ấy.

Rõ ràng là người của “phía bên kia” từ tướng lĩnh cao cấp tới binh sĩ đã rất đề cao và ám ảnh với trận đánh “cây số 15” này. Thế nhưng, như đã nói ở trên, những gì đang hiện diện tại Đắk Pơ hiện nay, có thể nói là quá sơ sài. Anh bạn tôi chụp bức ảnh cái bảng tên của tượng đài bị bong và bên trong khuôn viên, cỏ mọc khá nhiều, dân mang cả sắn vào phơi. Tuy vậy, ở lư hương có khá nhiều chân nhang cả mới và cũ. Trên mái nhà bia, rất nhiều hương để sẵn, chứng tỏ vẫn thường xuyên có nhiều người ghé đến viếng tượng đài, thắp hương cho các liệt sĩ đang yên nghỉ ở đây. Suốt 60 năm rồi, các liệt sĩ vẫn đồng hành cùng chúng ta, một cách âm thầm và lặng lẽ…

Và vì thế mà tôi hy vọng, cũng là hy vọng của lãnh đạo huyện Đắk Pơ: Nơi đây sẽ có một đài tưởng niệm xứng tầm, một khu di tích xứng tầm để vừa là tỏ lòng biết ơn của người hôm nay đối với chiến thắng lẫy lừng này, với các liệt sĩ đang lặng lẽ trong lòng đất vừa là một điểm nhấn văn hóa - lịch sử của huyện Đắk Pơ vừa tách ra và còn đang rất nghèo…

Đài tưởng niệm liệt sĩ Đắk Pơ còn sơ sài

 Mãi mãi không quên

Năm 2014 là tròn 60 năm chiến thắng Đắk Pơ, chắc chắn sẽ có những hoạt động kỷ niệm lớn. Các cựu binh của Trung đoàn 96 xưa giờ người còn người mất nhưng họ đều có tâm nguyện là muốn có một khu di tích hoành tráng. Đấy không chỉ là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ hôm nay mà còn phần nào làm mát lòng 147 liệt sĩ vẫn còn nằm đâu đó trong lòng đất Đắk Pơ, làm mát lòng cả thân nhân của các liệt sĩ đang ngày đêm trông ngóng dù không còn nhiều hy vọng tìm thấy hài cốt. Thôi thì chỗ nào cũng đất mẹ. Các bác, các anh đã hòa xương thịt vào đất Đắk Pơ; nhân dân, đồng đội, đồng chí vẫn sẽ mãi không quên các bác, các anh...

 


Bài và ảnh: VĂN CÔNG HÙNG
Bình luận

Đăng nhập với tài khoản:

Đăng nhập để ý kiến của bạn xuất bản nhanh hơn
 
 
Hoặc nhập thông tin của bạn

Mới nhất Hay nhất