Được, mất từ Genève

Tin mới

19/07/2014 21:29

Hiệp định Genève được xem như sự công nhận quốc tế về luật pháp với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra một chương mới trong cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam vì tự do và thống nhất đất nước

Theo nghiên cứu của Lầu Năm Góc (Mỹ) về những được, mất của các bên tham gia Hội nghị Genève (tờ New York Times lần đầu tiên công bố năm 1971), bước ra khỏi hội nghị, Liên Xô và Trung Quốc đều tỏ thái độ hài lòng, nền ngoại giao Anh thắng lớn, Pháp thì phấn chấn vì giữ được thể diện trong cuộc chiến Đông Dương.

Hòa bình một nửa

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa giành được lợi thế nhưng phải trả giá bằng cuộc chiến tranh kéo dài 30 năm sau đó. Vì vậy, khi kết thúc hội nghị, thành viên trong đoàn không ai thấy vui.

Niềm vui của người dân khi Việt Nam được mời tham gia Hiệp định Genève Ảnh: TƯ LIỆU
Niềm vui của người dân khi Việt Nam được mời tham gia Hiệp định Genève Ảnh: TƯ LIỆU

Trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng, thời điểm đó là phó thủ tướng, đau đớn thốt lên: “Tất cả cuộc chiến đấu của chúng ta mới đi được nửa đường. Tổ quốc vẫn bị chia cắt. Chúng tôi đã cố hết sức, hết lòng, phấn đấu mọi cách mới mang lại cho đất nước thế này thôi và chúng ta cần phải tiếp tục”. Những người tham gia đoàn đã bật khóc.

Trong khi đó, người Mỹ lại có thái độ lẫn lộn giữa thành công và kết quả của hội nghị. Tổng thống Dwight Eisenhower tại cuộc họp báo ngày 21-7-1954 tuyên bố: “Có những điều mà chúng ta không thích nhưng phần lớn nó còn phụ thuộc vào việc chúng được hiện ra trên thực tế như thế nào”.

Trực tiếp tham gia các cuộc đàm phán, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Bedell Smith cay đắng: “Ngoại giao hiếm khi đạt được trên bàn đàm phán cái mà không thể đạt được hoặc giữ được trên chiến trường”. Điều này cho thấy Mỹ không cho rằng mình giành được phần bánh ngon trong hiệp định này.

Trong tham luận Từ Điện Biên Phủ đến Hiệp định Genève đầu tháng 5-2014, ông Carlyle Thayer, giáo sư danh dự thuộc Đại học New South Wales - Học viện Quốc phòng Úc, cho rằng Hiệp định Genève đưa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào một tình huống phức tạp bởi cả hai đồng minh là Trung Quốc và Liên Xô đều vì lợi ích quốc gia của mình. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không còn cách nào khác, phải chấp nhận một sự thỏa hiệp, chia cắt quốc gia ở vĩ tuyến 17 và tổng tuyển cử thống nhất đất nước sau 2 năm.

Ngăn chặn một cuộc chiến lan rộng

Ở một góc độ khác, báo cáo của Lầu Năm Góc đánh giá Hiệp định Genève đã mang lại thắng lợi cho phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để được bảo đảm về vùng lãnh thổ.

“Quyết định cuối cùng tạm thời chia cắt đất nước tại vĩ tuyến 17 dù sao đi nữa cũng là một thắng lợi ở chỗ nó cung cấp cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sự kiểm soát tuyệt đối, không bị thách thức đối với một nửa Việt Nam. Đây là một tình thế mà Việt Minh sau đó đã coi là một bước đi cốt tử đầu tiên trong hàng loạt hành động chính trị để đạt được các mục tiêu tương xứng với sức mạnh quân sự của họ: Nhanh chóng “giải phóng” phần còn lại của đất nước bằng con đường chính trị” - Lầu Năm Góc nhận định.

Ông Pierre Asselin - giáo sư khoa học lịch sử Mỹ, tác giả của nhiều cuốn sách nghiên cứu về chiến tranh Việt Nam - cho rằng chấp nhận Hiệp định Genève, có vẻ như Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã đánh đổi lợi ích của mình để đáp ứng lợi ích của các đồng minh nhưng lại nhận được nhiều thứ như kỳ vọng.

“Việc chia cắt đất nước tại vĩ tuyến 17 chứ không phải 16 và các cuộc bầu cử trong 2 năm chứ không phải 1 năm không thay đổi thực tế: Dù mối quan tâm của Bắc Kinh và Moscow như thế nào, các nhà lãnh đạo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng nhận biết ngay từ đầu rằng sẽ phải chấp nhận khả năng một hoặc nhiều khu vực bị kẻ thù kiểm soát. Điều quan trọng là họ đã ngăn chặn được chiến tranh lan rộng, trong khi bảo đảm được sự công nhận quốc tế về chủ quyền và vạch ra được một con đường để thống nhất đất nước dưới sự giám sát của một ủy ban quốc tế” - tác giả nhận xét.

Nhà nghiên cứu ngoại giao Nguyễn Khắc Huỳnh, thành viên Phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham gia đàm phán Hiệp định Paris, nêu ra bài học lớn nhất từ các cuộc đàm phán Hiệp định Genève là tư tưởng độc lập, tự chủ. Ông Nguyễn Khắc Huỳnh nhớ lại khi tổng kết hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói ngắn gọn: “Ta chưa độc lập tự chủ, ta cả tin bạn”. Nguyên nhân ta thiếu độc lập tự chủ là do trong kháng chiến, ta phụ thuộc vào Trung Quốc về một số mặt, thiếu hiểu biết về thế giới và ý đồ của các bên... 

Bài học cho đối ngoại hôm nay

Trong “Lời kêu gọi sau khi Hội nghị Genève thành công” ngày 22-7-1954, Hồ Chủ tịch đã viết: “Ngoại giao ta đã thắng lợi to”. Sau 60 năm ký kết Hiệp định Genève, Phó Thủ tướng - Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh đã có bài viết phân tích những bài học lớn đúc kết từ hội nghị đối với công tác đối ngoại của Việt Nam. Theo Phó Thủ tướng, hiểu rõ thực lực của ta và lợi ích của các nước lớn, bao gồm cả Liên Xô và Trung Quốc và hiểu rõ bối cảnh quốc tế, chúng ta đã quyết định ký kết Hiệp định Genève với những điều khoản không phản ánh thỏa đáng thắng lợi trên chiến trường.

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bước vào hội nghị với tư cách của người chiến thắng trên chiến trường Điện Biên Phủ. Tuy nhiên, các bước cụ thể liên quan đến phương án đàm phán, thời điểm mở đầu và kết thúc đàm phán... luôn bị các nước lớn can thiệp, tác động. Trong khi đó, ngoài kinh nghiệm, đoàn ta còn thiếu nhiều phương tiện vật chất cần thiết, ngay cả việc giữ liên lạc giữa đoàn đàm phán và trong nước cũng phải dựa vào các cơ quan đại diện Liên Xô và Trung Quốc. Khi ra các quyết sách, chúng ta phải dựa vào đánh giá tình hình của 2 nước này. Điều đó ảnh hưởng rất lớn tới nỗ lực làm chủ tiến trình đàm phán, giữ vững thế chủ động tiến công trong quá trình hội nghị. Vì vậy, bài học về giữ vững độc lập, tự chủ trong đàm phán ngoại giao tại Genève năm 1954 đến ngày nay vẫn còn quý giá.

 

 

BÍCH DIỆP
Bình luận

Đăng nhập với tài khoản:

Đăng nhập để ý kiến của bạn xuất bản nhanh hơn
 
 
Hoặc nhập thông tin của bạn

Mới nhất Hay nhất