Rác dân lập vẫn “tự xử”

Tin mới

01/01/2013 20:57

70% rác thải sinh hoạt của TPHCM do lực lượng thu gom rác dân lập đảm nhiệm nhưng công tác quản lý lực lượng này còn nhiều lỗ hổng dẫn đến điều kiện, hiệu quả làm việc cũng như mức độ tiếp cận an sinh xã hội rất thấp

Lực lượng thu gom rác dân lập (gọi tắt là rác dân lập) chính là hình thức xã hội hóa trong công tác thu gom, xử lý rác thải của TPHCM. Theo nhận định của Sở Tài nguyên - Môi trường (TN-MT), đây là lực lượng không thể thiếu trong lĩnh vực xử lý môi trường của TP, nhất là trong tình hình lượng rác thải sinh hoạt ngày càng tăng nhanh.

Lực lượng phức tạp

Rác dân lập xuất phát từ những người làm ở điểm thu gom rác trước đây của TP như khu Sở Thùng, các bô rác ở ngoại thành, qua kết hôn các thế hệ trong gia đình truyền nhau và mở rộng lĩnh vực, lực lượng rác dân lập bản địa chiếm 35%. Tuy nhiên, theo khảo sát của Tổ chức Hành động vì môi trường và phát triển (ENDA) tại Việt Nam, hiện lực lượng rác dân lập chủ yếu là dân nhập cư từ các tỉnh đổ về, chiếm 65%. Hầu hết trình độ học vấn thấp: 29,4% chưa tốt nghiệp cấp 1, 37% mới tốt nghiệp cấp 1, 24,7% mới tốt nghiệp cấp 2. Chỗ ở lại không ổn định (56% ở nhà thuê) nên rất khó quản lý, liên lạc khi cần thiết.

Lực lượng thu gom rác dân lập đang dọn rác trên đường Quang Trung, quận Gò Vấp - TPHCM Ảnh: TẤN THẠNH
 
Về phương tiện hành nghề, mặc dù TP đã có kế hoạch hỗ trợ chuyển đổi phương tiện thu gom rác từ xe ba, bốn bánh tự chế sang các loại xe tải nhỏ, thùng đẩy tay 660 lít…  nhưng một bộ phận rác dân lập chưa chuyển đổi, số khác chuyển đổi một thời gian ngắn rồi quay lại sử dụng các phương tiện cũ hoặc “chế tạo” ra các phương tiện mất an toàn hơn (móc thùng vào xe máy kéo trên đường).
 
Nguyên nhân là do các phương tiện không phù hợp với người lao động, địa hình TP và chi phí vận hành, tu sửa quá nhiều... Hiện nay, một bộ phận rác dân lập chỉ quan tâm đến việc thu gom rác, chưa ý thức về môi trường, mỹ quan. Trong khi đó, rất nhiều địa phương tỏ ra bức xúc với cách thu gom hiện nay của lực lượng rác dân lập: không thu gom theo một thời điểm nhất định, thậm chí 2-3 ngày mới thu gom rác, dẫn đến tình trạng rác “phơi” ngoài đường cả ngày, bốc mùi hôi thối và gây mất mỹ quan đô thị.

Công - tư giành địa bàn

Do việc quản lý các đường dây rác trong thời gian rất dài mang tính tự phát, được hiểu ngầm là thuộc quyền sở hữu của chủ các đường dây rác nên việc tham gia quản lý của chính quyền địa phương gặp nhiều khó khăn. Tình trạng tranh chấp, mâu thuẫn thường xuyên xảy ra giữa nội bộ các chủ đường dây rác, giữa rác dân lập với công nhân các công ty dịch vụ công ích quận, huyện.
 
Chẳng hạn, công nhân công ty dịch vụ công ích quận, huyện tranh giành nguồn thải với rác dân lập bằng cách thu phí thấp hơn. Vấn đề này đã nhiều lần được phản ánh lên chính quyền địa phương mà vẫn không được giải quyết nên rác dân lập phải “tự xử” bằng cách thuê người hoặc đe dọa công nhân để lấy lại. Qua đó, cho thấy việc quản lý hoạt động thu gom rác trên địa bàn các phường, xã chưa thống nhất, chủ yếu tập trung vào lực lượng rác dân lập mà chưa có quy định quản lý thống nhất lực lượng thu gom rác trên toàn địa bàn.

Theo khảo sát của ENDA Việt Nam, về nhân sự, có đến 83,6% cán bộ quản lý rác dân lập làm công tác kiêm nhiệm, chỉ có 16,4% là chuyên trách. Đã vậy, nhân sự quản lý rác dân lập thường không ổn định khiến công tác quản lý bị gián đoạn, kém hiệu quả. Về vấn đề điều hành, 69% số cán bộ cấp phường khảo sát có tổ chức họp hằng tháng với người thu gom rác. Điều đó cho thấy mối quan hệ giữa UBND phường, xã với người thu gom rác dân lập chưa chặt chẽ, thậm chí một số địa phương chưa thực sự quan tâm đến việc quản lý lực lượng thu gom rác.

Nên thành lập các tổ hợp tác

ENDA Việt Nam cho rằng chính quyền địa phương chỉ nên giám sát, không nên trực tiếp ký hợp đồng với các chủ nguồn thải. UBND phường, xã phối hợp với tổ dân phố và lực lượng thu gom rác rà soát danh sách các hộ gia đình đã đóng tiền rác, phát hiện các hộ chưa đóng tiền, gửi thông báo yêu cầu chấp hành việc ký hợp đồng và đóng tiền rác theo quy định. Mặt khác, chính quyền địa phương và đại diện khu phố, tổ dân phố giám sát về vệ sinh môi trường trong hoạt động thu gom rác, thông báo đến các cơ quan chức năng những trường hợp vi phạm để xử lý theo pháp luật. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp nguồn thải, UBND phường, xã phải mạnh dạn giải quyết.

Bên cạnh đó, TPHCM cần giảm đầu mối thu gom rác bằng cách thành lập các tổ hợp tác thu gom rác. Bởi so với mô hình HTX mà TP đang thí điểm, mô hình tổ hợp tác có điều kiện thành lập đơn giản hơn về thủ tục, không góp vốn điều lệ, tổ chức hoạt động đơn giản, quy mô nhỏ… Việc thành lập các tổ hợp tác thu gom rác cũng tạo điều kiện để rác dân lập tiếp cận các chế độ an sinh xã hội tốt hơn.

MINH KHANH
Bình luận

Đăng nhập với tài khoản:

Đăng nhập để ý kiến của bạn xuất bản nhanh hơn
 
 
Hoặc nhập thông tin của bạn

Mới nhất Hay nhất