Cãi, phê phán cái cũ, tìm cái mới
- Với tư cách là một nhà nghiên cứu lịch sử, ông có nhận xét gì về tính cách Quảng đã in dấu trong sự nghiệp báo chí của cụ Huỳnh nói riêng và báo chí Việt Nam trước đây nói chung?
 |
Cụ Huỳnh là một con người tiêu biểu cho tính cách này. Cụ đã thể hiện tinh thần dấn thân kiên cường, vào tù ra tội không hề nao núng, rồi đấu tranh quyết liệt trên nghị trường. Cụ đã lựa chọn báo chí, một công cụ để xây đắp nền dân chủ hiện đại và tờ báo Tiếng Dân ra đời, đặt dấu ấn vô cùng to lớn trong nền báo chí nước ta hồi đầu thế kỷ XX. Nhiều nhà báo đã noi theo tinh thần phê phán của cụ Huỳnh để tiếp tục tranh đấu cho sự nghiệp duy tân.
Tính cách Quảng, với sự hiện diện của Huỳnh Thúc Kháng, cũng đặt dấu ấn mở đầu về tư tưởng duy tân trong nền báo chí nước ta thời trước cách mạng, là tờ báo quốc ngữ đầu tiên ở miền Trung vang tiếng khắp ba kỳ. Xa xưa hơn, chúng ta cũng cần nhớ lại sự kiện vua Lê Thánh Tông đặt tên cho vùng đất Quảng Nam, nhìn thấy cả tiền đồ “mở rộng về phương nam”. “Quảng” không chỉ có nghĩa về không gian, mà còn nói đến sự rộng thoáng về tư tưởng.
Nói ra thì phải đúng sự thật
- Thưa ông, cụ Huỳnh từng có lời phi lộ trên báo Tiếng Dân khi bị Khâm sứ Pháp o ép, rằng “nếu không nói được những gì muốn nói thì ít ra cũng giữ cái quyền không nói những gì người ta ép buộc nói”, hay “vì rằng ta không có quyền tự do nói điều cần nói mà ta lại có quyền tự do không nói những điều không nên nói”. Ông nhận xét ra sao về bản lĩnh và nghệ thuật làm báo của cụ Huỳnh?
- Báo Tiếng Dân ra đời khi mà lịch sử đang đứng trước những xung đột và sự lựa chọn rất lớn. Với báo chí, vũ khí của thời đại, một công cụ để xây nền dân chủ, tự hai chữ Tiếng Dân đã nói lên tất cả, mang cái tinh thần mà trước đó chưa bao giờ có, sau đó thì vẫn còn ý nghĩa, thậm chí đến hôm nay. Dĩ nhiên cái mới thời buổi ấy hội tụ nhiều xung lực và so sánh với hôm nay là khập khiễng nhưng tôi thấy báo chí bây giờ có mặt chưa sánh nổi với Tiếng Dân. Làm báo đòi hỏi phải bản lĩnh, dấn thân quyết liệt và có cả sự khôn ngoan nữa. Báo Tiếng Dân tồn tại 16 năm trong bối cảnh lúc ấy là xã hội thực dân phong kiến thì chỉ có người Quảng Nam, chỉ có cụ Huỳnh mới làm được.
Ông Dương Trung Quốc (phải) và tác giả.
Giá trị của bài học nói đúng sự thật có ý nghĩa cho mọi thời đại. Sự thật không phải bao giờ cũng được nói ra, nhưng điều đã nói ra thì cần phải đúng sự thật. Không chỉ những người làm báo mà ngay cả những người nghiên cứu lịch sử như chúng tôi luôn tâm niệm điều gì cần nói ra thì đừng để sai sự thật. Lương tâm và thiên chức của ngòi bút phải gắn trách nhiệm với vận mệnh dân tộc, với đất nước, nhân dân.
Học rộng, chí bền, đức cao
- Sự học có ý nghĩa quan trọng để giáo dục, hình thành nhân cách, ông có cảm nhận như thế nào về người Quảng trong sự học, tính cách hiếu học?
- Quảng Nam có danh xưng là đất học, đất “Ngũ phụng tề phi”, thể hiện truyền thống hiếu học. Nhưng hiếu học cũng là truyền thống của nhiều vùng đất. Vấn đề là người Quảng biết học, luôn học hỏi để tìm cái mới. Người ta hay nói Quảng Nam là “địa linh nhân kiệt”, thực ra đó là vị trí cửa ngõ hướng ra bên ngoài của các con đường giao lưu văn hóa. Qua cửa ngõ ấy, nhiều trào lưu tư tưởng tiến bộ đã được phổ biến. Như Hội An trở thành cửa ngõ, thương cảng quốc tế của Đàng Trong một thời, rồi Tourane (Đà Nẵng). Cũng không phải ngẫu nhiên mà Quảng Nam là chiếc nôi ra đời chữ Quốc ngữ, phát khởi phong trào Duy tân…
Có nhiều lý do khiến người Quảng ham học, hiếu học. Chẳng hạn, vì nghèo mà cố học để vươn lên tìm chỗ đứng trong xã hội. Nhưng cái chí học của người Quảng rất quyết liệt. Cái chí ấy làm nên những con người vang danh, làm nên những Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng…
Học để có tri thức phụng sự cho đời. Đó là nhân cách đáng tôn vinh. Như cụ Huỳnh “học rộng, chí bền, đức cao”. Những tư tưởng về giáo dục của cụ Huỳnh cùng những nhà duy tân vẫn còn giá trị cho ngày nay. Học thành tài để hết lòng dấn thân phục vụ nhân dân, đất nước.
Cụ Huỳnh, sở dĩ có ý kiến cho là người đã mở đầu “văn hóa từ chức” khi thấy cái chức Viện trưởng Viện dân biểu Trung kỳ là hư danh, không thể đạt được mục tiêu, nhiệm vụ vì dân. Lối hành xử của nhà nho xưa, cáo quan về vườn cũng thể hiện như vậy. Song, cụ Huỳnh là người có năng lực chuyển đổi rất lớn, nhất là khi đất nước, dân tộc cần đến sự góp sức của mình. Vì thế cụ đã đến với cách mạng bằng tinh thần yêu nước nhiệt thành, và do vậy, cụ Hồ đặt lòng tin rất lớn ở cụ Huỳnh.
Nếu không có lòng tin ấy, làm sao chúng ta hiểu được một người như cụ Huỳnh, lúc đó đã hơn 70 tuổi, từng đăng bài không tán thành phương pháp cách mạng vô sản ở một vài nơi, là người không cộng sản nhưng đã được Bác Hồ trao chức quyền Chủ tịch nước trong bối cảnh thù trong giặc ngoài hết sức rối ren.
Học rộng và trui rèn chí khí cho đức cao là nhân cách đáng kính trọng, xứng đáng làm tấm gương cho muôn đời sau.
và quét mã QR
Bình luận (0)