GS Võ Văn Tới và “Đường về tổ quốc”

Gặp GS Võ Văn Tới, tôi hết sức ngạc nhiên trước vẻ giản dị và “rất VN” của người từng xa quê hơn 40 năm. Ông vẫn giữ được vốn tiếng Việt phong phú và đặc biệt, tôi cảm nhận được tình cảm, tâm huyết và khát khao cống hiến cho quê hương VN cháy bỏng trong ông.

Trở về để “thử lửa”

Nhiều người trong giới khoa học, đặc biệt trong lĩnh vực y khoa vẫn chưa tin việc GS Tới về hẳn quê hương công tác và sinh sống nên đã tìm đến để gặp ông - một người được coi là “cây đại thụ” trong lĩnh vực y sinh. Trong số đó, có bác sĩ Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Y khoa Medic TPHCM, cùng nhiều bác sĩ, giảng viên, sinh viên các trường ĐH y dược. Bác sĩ Hải vẫn còn chút nghi ngại khi hỏi GS Võ Văn Tới: “Xứ Mỹ hấp dẫn như thế sao GS lại quyết định trở về khi điều kiện trong nước còn nhiều khó khăn?”. GS Võ Văn Tới liền trả lời rất dí dỏm: “Anh thực tế, nhưng tôi lại hơi lãng mạn. Ông cha ta vẫn có câu: Anh hùng tạo thời thế, thất bại là mẹ thành công. Tôi nhận thấy VN đang có rất nhiều cơ hội bằng vàng để phát triển. Mong muốn của tôi là tạo môi trường cho chính mình chứ không phải chờ môi trường tốt mới trở về. Tôi đã nhìn thấy cơ hội cho mình và tôi luôn quan niệm, không thành công cũng thành nhân...”.

Những lời chia sẻ của vị GS giàu tâm huyết khiến cho nhiều người phải suy nghĩ. Không phải ông lãng mạn, mà ông đã trăn trở, suy nghĩ rất nhiều trước khi quyết định trở về cùng những dự định thiết thực đóng góp cho quê hương. “Tôi đã sống quá lâu ở nước ngoài, nhu cầu của tôi và gia đình cũng đã khá đầy đủ, nay tôi trở về với mong ước đóng góp cho đất nước và những năm tháng còn lại chính là cơ hội cuối cùng để tôi thực hiện mong ước của mình” - GS tâm sự. Ông nói với tôi rằng sự trở về lần này là cách ông “thử lửa” xem bản thân có chịu nổi không và là thí nghiệm cụ thể mà kết quả có thể giúp các nghiên cứu sinh đang du học tại nước ngoài có những quyết định cho chính họ về việc chọn lựa nơi chốn trở về.

“On the way home”: bản đồ chỉ hướng quay về

Bước chân sang Thụy Sĩ du học từ năm 1968 và đến nước Mỹ năm 1983, GS Võ Văn Tới đã đảm nhận nhiều vị trí như Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu mắt ở Sion (Thụy Sĩ), GS ngành kỹ thuật y sinh tại ĐH Tufts và GS thỉnh giảng tại ĐH Pennsylvania, Mỹ. Ông đã có nhiều sáng chế liên quan đến lĩnh vực y sinh như máy nhỏ thuốc tự động, ánh sáng chớp tắt, máy đo số lượng và vận tốc của bạch huyết cầu trong mắt... đã được Mỹ cấp bằng sáng chế. Với những đóng góp của mình trong nghiên cứu, giảng dạy, GS Võ Văn Tới đã được ĐH Tufts trao giải “Giáo sư giỏi nhất” năm 2004.

Ông cũng được nhiều người biết đến với tư cách là người sáng lập mạng lưới các giáo sư gốc Việt tại các trường ĐH Bắc Mỹ (VNAUP), cũng như xây dựng Hiệp hội Kỹ thuật y sinh giữa các trường ĐH trong nước và quốc tế... Năm 2004, Tổng thống Mỹ J.Bush đã bổ nhiệm GS Võ Văn Tới là thành viên hội đồng quản trị Quỹ Giáo dục VN (VEF) và ông trở thành Giám đốc điều hành VEF năm 2007. Với cương vị này, GS đã làm  rất nhiều việc góp phần phát triển nền giáo dục VN và đặc biệt sáng kiến “On the way home” - Đường về tổ quốc, là chương trình được coi như bản đồ chỉ hướng quay về cho các nghiên cứu sinh để họ cống hiến kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn của mình cho quê hương.

GS Võ Văn Tới (đứng giữa), người được ĐH Tufts trao giải “Giáo sư giỏi nhất” năm 2004

Nói về sáng kiến này, GS Tới cho biết: “Tôi thấy nhiệt huyết của nghiên cứu sinh không có cơ hội phát xuất nên muốn tạo một diễn đàn để lắng nghe nguyện vọng của các em. Điều tôi tâm đắc là các nghiên cứu sinh luôn nghĩ tới phương cách phục vụ đất nước một cách hữu hiệu nhất. Họ luôn trăn trở với trọng trách: Làm gì để có thể đóng góp cho sự phát triển của quê hương”. Dù cũng có những băn khoăn so sánh về điều kiện làm việc cũng như mức lương khi trở về, nhưng qua diễn đàn, các nghiên cứu sinh đã nhận ra được sự cởi mở của môi trường làm việc cũng như những cơ hội đang chờ đón họ tại VN. Thông qua chương trình này, 30 nghiên cứu sinh đã trở về VN làm việc, số còn lại đang học tiếp hoặc đang thực tập nhưng đều bày tỏ nguyện vọng muốn quay về phục vụ quê hương.

Phải tìm ra chìa khóa thành công

Về nước lần này, GS Võ Văn Tới đã chọn Trường ĐH Quốc tế, ĐH Quốc gia TPHCM là chỗ dừng chân để thực hiện những dự định của mình. GS đã nhận trọng trách trưởng bộ môn kỹ thuật y sinh của trường ĐH này nhằm đào tạo ra những con người có kiến thức chuyên môn để giải quyết nhu cầu cấp bách hiện tại và có thể sử dụng được sức mạnh đang có về kỹ thuật y khoa. “Tôi nhận thấy ở VN đang có nhu cầu rất lớn về trang thiết bị y tế bệnh viện, cũng như việc cần thiết phải đào tạo ra các kỹ sư lâm sàng có thể sử dụng trang thiết bị một cách hiệu quả nhất. Tôi tin rằng thị trường VN còn rất nhiều chỗ cho người có năng lực về chuyên ngành này”. Và điều tâm huyết mà ông muốn thực hiện là sẽ cùng học trò sáng tạo những sản phẩm y khoa “made in VN” và đưa những sản phẩm này ra thị trường. “Tôi muốn phát triển những dự án đặc thù mang tính chất VN, nghĩa là đi vào những đề tài ở nơi khác chưa có. Như thế mới hấp dẫn, thu hút được nghiên cứu sinh nước ngoài về góp sức” - GS Tới cho biết. Ông cũng thường băn khoăn, tự hỏi vì sao tiềm năng của VN rất lớn mà hiện vẫn còn đi sau. “Phải tìm ra chìa khóa của sự thành công” - GS Tới tâm huyết nói.

Sống rất bình dị trong một căn nhà nhỏ thuê trên đường Nguyễn Kiệm, hằng ngày ngoài giờ đến trường, GS Võ Văn Tới tự đi chợ, nấu ăn và hòa nhập với cuộc sống trên quê hương. Dù xa gia đình, nhưng ông cho biết tinh thần ông rất thoải mái và ông không cảm thấy cô đơn. “Tôi đã suy nghĩ, trăn trở rất nhiều và sau nhiều năm xa đất nước, cuối cùng tôi cũng đã lựa chọn cho mình nơi chốn trở về” - GS Tới bộc bạch.