Cạnh tranh hội nhập: Không bỏ trống sân nhà

Thị trường xuất khẩu: Hành lang hẹp, nhiều rào cản

Thị trường Mỹ hiện đang là đích nhắm đến của nhiều DN Việt Nam vì thường có nhiều đơn đặt hàng lớn. Sau khi Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ có hiệu lực, nhiều DN đã đầu tư mở rộng nhà xưởng, nâng công suất thiết bị để đáp ứng nhu cầu thị trường lớn này. Nhưng vụ cá basa đã là một bài học: Một khi hàng của Việt Nam vào với số lượng lớn, giá cả cạnh tranh, thu hẹp thị trường và quyền lợi của những công ty Mỹ, thì họ sẽ gây áp lực lên chính phủ để hạn chế nhập khẩu. Hiện nay, ngoài thủy sản, hàng dệt may của ta cũng được xem là có sức cạnh tranh tại Mỹ. Nhưng thời hạn phi quota đang được tính từng tháng. Hiệp hội Dệt may Mỹ, các công ty trong và ngoài nước Mỹ, các nước bị giới hạn hạn ngạch (quota) đang gây áp lực với Chính phủ Mỹ sớm áp dụng hạn ngạch hàng dệt may với Việt Nam. Liệu có xảy ra “cơn sốt” quota vào Mỹ như đang xảy ra “cơn sốt” quota dệt may vào EU hiện nay? Theo Tổng Công ty Dệt may Việt Nam, chỉ trong hai tháng đầu năm 2002, các DN đã sử dụng hết 73% hạn ngạch xuất khẩu quần và 60% hạn ngạch áo T-shirt, polo shirt vào EU. Các công ty bị kẹt hàng (do thiếu quota) đa phần là những công ty lớn như Việt Tiến, Thành Công... Ngành giày da, một thời gian dài chịu phận làm gia công xuất khẩu, nên khi kinh tế toàn cầu sút giảm, hàng loạt DN lao đao, tìm cách hạ giá gia công, cạnh tranh... lẫn nhau.

Thị trường trong nước: Hấp dẫn các thương nhân nước ngoài

Đầu năm 2001, ngay khi chưa có Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ, đã có các công ty Mỹ đến Việt Nam tìm đối tác bán hàng. Và mới đây, 250 công ty từ 9 tiểu bang của Mỹ tới hai TP lớn của Việt Nam là Hà Nội, TPHCM để triển lãm catalogue. Họ không giấu ý định là tìm các nhà phân phối, đại lý để bán các sản phẩm hoặc thuê thương hiệu của họ ở cả 27 ngành, nghề: công nghiệp, máy móc nông nghiệp, du lịch, thiết bị y tế... Cũng từ đầu năm đến nay, chỉ riêng TPHCM, đã có ít nhất 5 đoàn doanh nhân nước ngoài đến từ Đức, Anh, Úc, Hàn Quốc, Nhật... tìm hiểu cơ hội bán hàng tại TP đông dân nhất này. Ngoài hàng Trung Quốc, hiện thị trường cả nước đang tràn ngập hàng tiêu dùng, mỹ phẩm, hàng thời trang của Hàn Quốc, Hồng Kông...

Đáng lo là rất ít DN Việt Nam chú ý đúng mức tới tiềm năng của thị trường nội địa. Giám đốc một công ty may của Vinatex nói: “Làm hàng nội địa khó và ít lời hơn làm hàng xuất khẩu”.

Nguy cơ thua trên sân nhà

Ông Lương Phương Đông, Giám đốc Công ty Giấy Đồng Nai, lo lắng: Hiện nay, giá thành xuất xưởng của ta là trên 10 triệu đồng/tấn giấy. Trong khi nhập khẩu chỉ 8 triệu đồng/tấn giấy. Về chất lượng, giấy trong nước chỉ bằng 70% - 80% của người ta. Vì vậy đừng nói đến xuất khẩu, mà ngay tại sân nhà đã thua!”. Cũng theo ông Đông, hiện nay nhập nguyên liệu về sản xuất rẻ hơn mua nguyên liệu trong nước. Với cây chè cũng vậy. Trong khi ta có nhiều loại chè đặc sản nổi tiếng như tuyết, chè suối Giàng... vẫn chịu thua  để cho chè Lipton, Dilmah tràn ngập. Lý do: Năng suất quá thấp, chỉ bằng 65% năng suất bình quân thế giới nên không đủ sức cạnh tranh. Theo Bộ Công nghiệp, hiện nay, giá thành nhiều mặt hàng chủ lực của Việt Nam như sắt thép, phân bón, xi măng, kính xây dựng... đều có giá cao hơn từ 20%-40% so với giá nhập khẩu các mặt hàng cùng loại.

Gần đây, nhiều DN dệt may đã hướng đến thị trường nội địa với các sản phẩm thời trang, quần tây, áo sơ mi, quần áo trẻ em... Đặc biệt Vinamilk là một điển hình về đón đầu hội nhập: Xuất khẩu hàng năm đều tăng 50%, nhưng vẫn không bỏ trống thị trường nội địa. Trái lại sự đa dạng sản phẩm với chất lượng cao, giá cạnh tranh của Vinamilk đã “đuổi” nhiều sản phẩm nhập ngoại cùng chủng loại ra khỏi sân nhà.