Khát vọng hóa rồng

Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và gia nhập WTO đối với nước ta là sâu rộng và khá toàn diện, nhất là do tỉ lệ xuất - nhập khẩu trên GDP, tức là độ mở của nền kinh tế nước ta, rất lớn - khoảng 130%. Có lẽ tác động rõ rệt và tích cực nhất đến kinh tế Việt Nam là thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) và xuất khẩu đã tăng mạnh.

Ngay khi sắp kết thúc đàm phán gia nhập WTO từ năm 2006, các nhà đầu tư nước ngoài đã ồ ạt vào Việt Nam nhằm chuẩn bị nắm bắt lấy cơ hội tận dụng lao động giá rẻ và tài nguyên thiên nhiên để xuất khẩu sang các thị trường khác với thuế suất thấp hơn, điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi hơn rất nhiều so với khi chưa phải là thành viên WTO.

Các nhà đầu tư tài chính cũng nhanh chóng đổ tiền vào thị trường chứng khoán Việt Nam, song cũng đã rút đi sau khi tình hình lạm phát tăng cao và chỉ số chứng khoán xuống quá thấp.

Tuy vậy, nhập khẩu đã tăng nhanh hơn xuất khẩu và thâm hụt thương mại, kèm theo đó là cán cân thanh toán quốc tế đã tăng đến mức đáng lo ngại. Rõ ràng, nước ta đã vận dụng các rào cản kỹ thuật chưa được tốt để kiểm soát nhập khẩu những mặt hàng chất lượng thấp.

Các cân đối vĩ mô của nước ta đã diễn biến theo chiều hướng thiếu tích cực: lạm phát tăng cao, tỉ giá chưa ổn định, nợ nước ngoài tăng..., song khó có thể đổ lỗi cho việc gia nhập WTO vì các nước khác, chẳng hạn như Indonesia, cũng chịu tác động như vậy nhưng kinh tế họ ổn định hơn và trong năm 2011, tăng trưởng cũng cao hơn nước ta.

Môi trường kinh doanh của chúng ta chậm thay đổi và có phần giảm sút trong năm 2011 do tiến trình cải cách hành chính chậm lại và những khó khăn kinh tế tăng lên.

Hội nghị lần thứ 3 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã quyết định đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cấu trúc nền kinh tế với ba trọng tâm là tái cơ cấu đầu tư, trọng tâm là đầu tư công; cơ cấu lại thị trường tài chính, trọng tâm là tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại; tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là các tập đoàn kinh tế và tổng công ty Nhà nước. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nêu bật yêu cầu khắc phục “tư duy nhiệm kỳ” và “lợi ích nhóm”.

Hy vọng rằng với những chuyển hướng như vậy, nước ta sẽ tăng trưởng bền vững dựa trên năng suất, chất lượng và hiệu quả cao hơn trong tương lai. Khát vọng hóa rồng, vốn được kỳ vọng trong nửa thập kỷ qua, thật sự không quá xa vời đối với đất nước 87 triệu dân này.