Kiểm soát thực phẩm nhập khẩu: Nhiều lỗ hổng

Vụ hàng trăm tấn thịt gia súc, gia cầm nhập khẩu kém chất lượng vừa được cơ quan chức năng phát hiện cho thấy những lỗ hổng đáng lo ngại trong công tác quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm hiện nay. Tuy nhiên, theo giới kinh doanh thực phẩm nhập khẩu, các trường hợp bị phát hiện còn rất ít ỏi bởi lâu nay những sản phẩm kém chất lượng bị tung ra thị trường với số lượng còn khủng khiếp hơn nhiều.

Mạnh ai nấy làm

Một trong những hiện tượng vi phạm đang khá phổ biến là hiện tượng nhập thịt gia súc, gia cầm đông lạnh cận đát (chỉ còn một vài tháng là hết hạn sử dụng) do loại hàng này có mức giá rẻ mạt. Thời gian vận chuyển về VN cũng mất cả tháng trời, cộng thêm nhiều tháng trữ trong kho lạnh nên khi đưa hàng ra tiêu thụ thì hàng quá đát nên doanh nghiệp (DN) nhập khẩu tìm cách sửa đát.

Trường hợp cả trăm tấn sản phẩm gà đông lạnh của Công ty Cổ phần Thực phẩm VN (Vinafood) gửi tại kho ở Thủ Đức (TPHCM) xuất bán ra thị trường mà không khai báo cơ quan thú y địa phương là một điển hình cho việc quản lý lỏng lẻo.

Đúng ra, lô hàng này từ cảng vận chuyển về kho Thủ Đức phải được Trung tâm Thú y Vùng VI thông báo cho cơ quan thú y địa phương biết để giám sát, kiểm tra. Nhưng cơ quan thú y địa phương hoàn toàn không hay biết để tiến hành kiểm tra theo quy định.

Xung quanh vấn đề này, ông Đồng Mạnh Hòa, Giám đốc Trung tâm Thú y Vùng VI, giải thích: Do tạo điều kiện cho các DN giải phóng hàng ở cảng được nhanh chóng nên trung tâm cho phép DN chuyển hàng về kho lạnh trước, sau đó làm thủ tục, lấy mẫu kiểm tra sau...

Lô hàng sửa hạn sử dụng của Vinafood tại kho Sea Saigon - Bình Dương vừa bị cơ quan chức năng phát hiện

Theo giới chuyên môn, cách làm này đã tạo điều kiện cho DN gian dối vì hàng vận chuyển từ cảng về kho không hề có niêm phong của ngành thú y. Trên đường vận chuyển, nhập kho... không ai kiểm soát nên DN có rất nhiều thời gian để tráo, trộn hàng kém chất lượng, nếu họ có ý đồ này...

Lãnh đạo Cục Thú y cũng thừa nhận nếu các cơ quan chức năng thực hiện nghiêm túc hướng dẫn số 111/HD-TY-KD của Cục Thú y ký ngày 28-1-2008 về các yêu cầu vệ sinh thú y và phân công trách nhiệm quản lý trong hoạt động bảo quản, vận chuyển, mua bán, tiêu thụ sản phẩm động vật nhập khẩu thì không có vấn đề gì xảy ra.

Song trong thực tế các cơ quan chức năng lại mạnh ai nấy làm, không chịu phối hợp. Trung tâm Thú y vùng khi lấy mẫu kiểm dịch lẽ ra phải thông báo hàng tập kết về kho nào cho chi cục thú y các địa phương để họ kiểm tra, giám sát nhưng thời gian qua việc thông báo này không được thực hiện, cơ quan thú y địa phương phải tự “mò” từng lô hàng. Nhiều trạm thú y tại TPHCM phàn nàn mỗi tuần phải lên chi cục để tìm xem có lô hàng nào từ trung tâm thú y vùng gửi sang hay không, nhưng trong năm chỉ nhận được một, hai thông báo.

Chỉ kiểm trên giấy

Theo Trung tâm Thú y Vùng VI, hiện nay lực lượng cán bộ kiểm tra, giám sát việc lấy mẫu tại cảng cũng như ở kho lạnh của đơn vị này chỉ có 4 người trong khi mặt hàng thực phẩm nhập khẩu mỗi tháng về hàng trăm container nên nhiều trường hợp chỉ kiểm tra trên giấy, trên mẫu hàng  do các chủ hàng gửi đến. Một số cán bộ thú y cũng thừa nhận, phần lớn những lô hàng nhập về đều được kiểm tra, lấy mẫu bằng cách trên, chỉ lâu lâu mới xuống tận nơi để kiểm tra, lấy mẫu.

Tương tự, khi hàng về kho lạnh, lực lượng thú y địa phương cũng ít khi vào kho để kiểm tra vì nhiệt độ quá lạnh lại mất nhiều thời gian chờ cẩu hàng xuống mới kiểm tra được. Do đó lực lượng này cũng chỉ ngồi bên ngoài để chủ hàng cung cấp chứng từ rồi “vô tư” ký giấy xuất kho cho hàng lưu thông ra thị trường. Một cán bộ thú y khẳng định: Chính cách làm như hiện nay thì việc cán bộ thú y trực kho và chủ hàng có “bắt tay” nhau để tuồn hàng kém chất lượng ra thị trường hay không thì “chỉ có trời biết”...

Theo Chi cục Thú y TPHCM, một vấn đề cũng rất đáng lo ngại là hiện nay vẫn chưa có quy định nào ràng buộc trách nhiệm của các đơn vị cho thuê kho lạnh trong việc quản lý hàng đông lạnh. Vì vậy các đơn vị này chỉ biết chủ hàng, không liên quan gì đến cơ quan thú y. Họ cho xuất hàng ra bất cứ lúc nào theo yêu cầu của chủ hàng.