Vì sao DN từ chối vay vốn mua cá tra?

Gần 10 ngày qua, các doanh nghiệp (DN) chế biến thủy sản ở đồng bằng sông Cửu Long than thiếu vốn mua cá tra còn tồn đọng trong dân. Thế nhưng sau khi Ngân hàng Nhà nước quyết định “bơm” 1.000 tỉ đồng cho vay, đến nay cũng chỉ có khoảng 10% trong số này được DN vay. Vì sao có hiện tượng này?

Vốn phân bổ ít, lãi suất cao

Mới đây, trong cuộc họp với UBND TP Cần Thơ, 7 DN đều khước từ nguồn vốn vay phân bổ. Trong đó, có hai nguyên nhân chính: lãi suất 18%/năm là quá cao (một số DN cho biết hiện họ vay chỉ 15%/năm); số khác cho rằng không thiếu vốn. Trên thực tế, các địa phương cũng làm chưa tốt việc phân bổ nguồn vốn này. Cụ thể là Công ty TNHH Thiên Mã (Cần Thơ), một DN có quy mô lớn nhất, nhì của tỉnh, mỗi ngày thu mua từ 120 - 140 tấn cá tra của các hộ dân với giá 14.200 đồng/kg nhưng chỉ được phân bổ vay 6 tỉ đồng.

Số tiền này quá ít, không thể giải quyết cơ bản nguồn vốn nên DN này quyết định không vay. Giải thích trường hợp này, ông Hà Hồng Ngọc, Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tại Cần Thơ, cho biết: Công ty Thiên Mã đăng ký vay 100 tỉ đồng, nhưng một ngân hàng đã cho vay dư nợ 40 tỉ đồng. DN lại không đủ tài sản bảo đảm để vay tiếp. Bên cạnh đó, cũng có nhiều DN cho rằng vốn phân bổ ít DN không thể xoay trở tình thế nên tốt nhất là không vay.

Thực tế, nhiều DN kêu thiếu vốn với mong mỏi được “ưu đãi” lãi suất. Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát giải thích: VN đã gia nhập WTO, nếu ngân hàng cho DN vay vốn ưu đãi thì nguy cơ bị nước ngoài kiện bán phá giá là rất cao. Bên cạnh đó, một vấn đề đáng lo hiện nay là số liệu thống kê của các địa phương “choảng nhau – bất nhất”.

Chưa thể khẳng định con số chính xác cá tra tồn đọng trong ao nuôi của dân là 150.000 tấn hay 200.000 tấn vì ở nhiều địa phương, không có người làm công tác thống kê! Tại Tiền Giang, số liệu báo cáo còn tồn đọng 30.000 tấn nhưng mới qua số lượng đăng ký bán của năm hộ nuôi, con số này đã hơn 15.000 tấn.

Chưa mặn mà thu mua

Đối với một số DN đủ điều kiện được vay vốn thì không phải DN nào cũng thực hiện ngay việc thu mua cá tra nguyên liệu quá lứa trong dân. Một lãnh đạo UBND huyện Thốt Nốt – Cần Thơ cho biết: Diện tích nuôi cá tra của huyện là 600 ha. Sản lượng khoảng 150.000 – 180.000 tấn. Hiện còn tồn 40.000 tấn cá quá cỡ (hơn 1 kg/con). Giá thành nuôi cá hiện nay 15.000 đồng - 16.000 đồng/kg, nhưng chỉ bán được từ 13.800 đồng – 14.200 đồng/kg.

Chỉ tính nuôi 100 tấn, người nuôi đã lỗ 200 triệu đồng. Hiện tại, đã có 7 DN chế biến thủy sản xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Cần Thơ đủ điều kiện được vay 500 tỉ đồng thu mua cá tra, cá ba sa của nông dân. Các DN đã cam kết bảo đảm tiêu thụ 20.000 tấn cá tra quá lứa. Song, ông Nguyễn Hữu Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ, cho rằng để cam kết trở thành hiện thực, các DN cần đẩy nhanh tiến độ thu mua cá tra nguyên liệu, nhất là số lượng cá tra quá lứa đang tồn đọng trong dân với giá thỏa đáng.

Tại An Giang, số cá quá lứa tồn đọng là 20.000 tấn, gần ngưỡng là 10.000 tấn. Các DN chế biến xuất khẩu thủy sản An Giang cũng cam kết thu mua hết 30.000 tấn cá tra quá lứa thịt đỏ trong dân với giá sàn 13.800 đồng. Trong tổng số 200 tỉ đồng/1.000 tỉ đồng, UBND tỉnh An Giang đã phân bổ 80 tỉ đồng cho Công ty Cổ phần Nam Việt để mua khoảng 5.000 tấn cá; Công ty Agifish: 40 tỉ đồng mua 2.500 tấn cá; Công ty Cửu Long, Công ty Afasco và Công ty Cổ phần Việt An, mỗi đơn vị 15 tỉ đồng để mua 1.000 tấn cá tra nguyên liệu quá lứa... Tuy nhiên, đến ngày 10-6, chỉ có Agifish triển khai thu mua cá trong dân.

Vì sao các DN vay vốn chưa thu mua ngay? Nhiều DN giải thích là do họ cần phải có thời gian chuẩn bị. Tuy nhiên, qua tìm hiểu của chúng tôi, có cả hiện tượng DN đang kẹt đầu ra vì các hợp đồng xuất khẩu đã ký theo kế hoạch trong khi nguồn nguyên liệu dự trữ vẫn còn nhiều nên chưa vội thu mua.