Hơn 2/3 ngôi mộ đã bị phá nát

Khu vực thi công khá yên ắng, trái hẳn với quang cảnh ồn ào bởi tiếng máy khoan đá bốn ngày qua nhưng chính sự yên ắng ấy lại càng thu hút sự quan tâm, hiếu kỳ của người dân.

Nấm mồ thành đống đá vụn

Những tấm bạt nhựa căng cao quá đầu người vừa bảo vệ hiện trường vừa tránh sự tò mò của người đi đường. Bên trong, hơn 2/3 ngôi mộ ô dước cao to, vững chắc đã bị phá vỡ, phần nấm mồ gần như bị san bằng. Khối ô dước đắp trên ngôi mộ đã biến thành đống đá vụn chất cao gần 1 m làm thành hàng rào bao quanh ngôi mộ. Quang cảnh hoang tàn. Nhiều người nhặt vài mảnh đá ô dước vụn, còn nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu cũng có mặt tại nơi khai quật, khó nhọc leo qua đống đá vụn, chạm tay vào những phần còn sót lại của ngôi mộ chưa kịp phá, ông nhớ lại: “Hồi trước ở đây còn một bia mộ to, hai bên còn 2 tượng con sấu. Tôi chưa dám khẳng định đây có phải là mộ của ông Huỳnh Công Lý, tổng trấn Gia Định xưa, hay không nhưng có thể nói ngôi mộ này được lập vào khoảng năm 1825”. Nhặt vài mảnh đá vụn trên nền mộ còn nham nhở, nhà khoa học lão thành trầm ngâm nói: “Tôi thấy đau lòng khi phải chứng kiến một ngôi mộ cổ như thế này bị đập phá tan nát, trên thế giới dù chỉ còn một mảnh tượng nhỏ người ta cũng tìm cách gìn giữ, còn ở ta những ngôi mộ to lớn như vầy không còn nhiều, tại sao không biết giữ lại?”.

Trách nhiệm cơ quan quản lý ở đâu?

Thực hiện chỉ đạo của Quận ủy, UBND quận 10 về việc khảo sát và đề xuất hướng xử lý ngôi mộ cổ tại lề đường Nguyễn Tri Phương, phường 8, quận 10, nhằm thực hiện công tác quy hoạch, chỉnh trang đô thị trên địa bàn, ngày 27-9 Phòng VHTT quận 10 đã có công văn gởi Sở VHTT TPHCM đề nghị chỉ đạo cho Ban Quản lý Di tích lịch sử và Danh lam thắng cảnh (DTLS-DLTC) TPHCM phối hợp hướng dẫn thực hiện xử lý ngôi mộ này. Thận trọng hơn, công văn của Phòng VHTT quận 10 còn nêu rõ: “Với chất liệu xây mộ cho thấy ngôi mộ có dấu hiệu là ngôi mộ cổ. Do vậy trước khi san ủi, ngôi mộ trên cần được xử lý nghiên cứu theo nguyên tắc thăm dò khi khai quật khảo cổ”.

Dù đã được cảnh báo trước như vậy nhưng Sở VHTT TPHCM vẫn có công văn đồng ý để quận 10 thực hiện việc khai quật ngôi mộ đá có dấu hiệu ngôi mộ cổ nói trên, thay vì phải tiến hành khảo sát khoa học, lập hội đồng nghiên cứu. Đến khi ngôi mộ bị khai quật, dư luận báo chí, các nhà chuyên môn lên tiếng phản đối, Sở VHTT TPHCM mới có công văn đề nghị UBND quận 10 chỉ đạo đơn vị thi công tạm ngưng khai quật ngôi mộ đá nói trên với lý do “có dấu hiệu là ngôi mộ cổ, cần phải được nghiên cứu, thăm dò thận trọng, chặt chẽ, nếu được phép của cơ quan thẩm quyền thì sẽ tiến hành khai quật khảo cổ theo đúng thủ tục”. Đáng tiếc là khi Sở VHTT TPHCM nhận ra điều này thì ngôi mộ đã bị đập phá tan nát. Nguyên nhân của sự tắc trách này được ông Lê Tôn Thanh, Phó Giám đốc Sở VHTT TPHCM, giải thích là do Ban Quản lý DTLS-DLTC TPHCM không khảo sát, thẩm định kỹ. Ngược lại, ông Nguyễn Hữu Mí, Trưởng Ban Quản lý DTLS-DLTC TPHCM, cho rằng do ngôi mộ này không có trong danh sách các ngôi mộ cổ cần được bảo tồn tại TPHCM. Hơn nữa, ngôi mộ không có bia mộ, không biết chủ nhân, kiến trúc không còn nguyên vẹn nên không có giá trị bảo tồn.

“Trái bóng” trách nhiệm tiếp tục được đá qua đá lại giữa các cơ quan chức năng trong khi ngôi mộ đã thành đống đá vụn...

Hữu Thân – Hương Nhu

------------------------------

GS sử học Phan Huy Lê, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam:

Khai quật kiểu “phá dỡ” như thế là sai

Theo tôi, việc khai quật ngôi mộ này phải tuân theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa. Tức là nếu đúng như mộ nằm trong quy hoạch thì chủ đầu tư phải bỏ tiền mời các nhà khảo cổ tiến hành khảo cổ học theo đúng trình tự khoa học. Trên cơ sở các kết quả thu được, nếu di tích có ý nghĩa đặc biệt thì cơ quan chức năng phải báo cáo lên các cơ quan có thẩm quyền. Nếu không, chỉ cần lập hồ sơ thu hiện vật và giải phóng mặt bằng là xong.

Việc TPHCM tiến hành khai quật kiểu “phá dỡ” ngôi mộ như thế là sai. Việc khai quật những ngôi mộ thế này cần phải làm đúng phương pháp, do các cơ quan chuyên môn tiến hành chứ không phải là giao cho một công ty dịch vụ giao thông đô thị. Theo tôi, ngôi mộ hợp chất này có thể là ngôi mộ có quách, còn trả lời câu hỏi có xác ướp hay không thì còn phải nghiên cứu kỹ càng hơn? Hiện nay, chúng ta đã tìm được một số xác ướp ở thế kỷ 17-18, tuy nhiên, ở phía Nam chưa nhiều và rất cần phải bảo vệ những xác ướp này để giải mã những bí ẩn.

Y.A ghi