Vụ “Khách bay chung với... một tấn rắn”: Chủ kiện hàng phạm tội buôn lậu?

Chúng tôi đã trao đổi với các chuyên gia pháp luật về vấn đề trách nhiệm pháp lý trong vụ việc trên.

Chủ kiện hàng đã phạm tội

Các chuyên gia pháp lý được hỏi đều nhận định hành vi vận chuyển rắn từ nước ngoài vào Việt Nam là có dấu hiệu phạm tội. Tuy nhiên, các chuyên gia lại không thống nhất với nhau về mặt tội danh.

Theo luật sư Đào Xuân Thanh (Đoàn luật sư tỉnh Bình Phước), chủ lô hàng đã có hành vi buôn lậu (Điều 153 Bộ luật Hình sự năm 1999) vì chủ hàng chỉ được phép buôn bán mặt hàng cá nhưng đã dùng thủ đoạn đánh tráo để nhập lậu rắn.

Một thẩm phán TAND TP Cần Thơ giải thích thêm về mặt khách quan của tội buôn lậu là có hành vi buôn bán hàng hóa qua biên giới trái phép. Nếu chủ hàng không được cấp phép buôn bán mặt hàng rắn mà dùng thủ đoạn đánh tráo cốt yếu để buôn bán được thì đã đủ yếu tố cấu thành tội buôn lậu.

Tuy nhiên, luật sư Trần Nhật Long Huy (Đoàn luật sư tỉnh Bến Tre) lại cho rằng đây là tội vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới (Điều 154 Bộ luật Hình sự năm 1999). Ông giải thích, chủ kiện hàng chỉ được cấp phép vận chuyển mặt hàng cá, bây giờ vận chuyển mặt hàng khác đương nhiên về mặt hành vi khách quan đã cấu thành tội này.

Theo luật sư Lê Văn Bình (Đoàn luật sư TP.HCM), mặt khách quan của tội vận chuyển trái phép thể hiện ở hành vi vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới trái với các quy định của nhà nước về xuất khẩu, nhập khẩu, cũng giống với hành vi khách quan của tội buôn lậu. Ở đây, chủ lô hàng chỉ được nhập khẩu cá nhưng lại cố tình thay bằng rắn, tức là đã nhập khẩu trái phép.

Tất cả các chuyên gia trên đều cho rằng tuy rắn ráo trâu là động vật hoang dã quý hiếm thuộc nhóm 2B nhưng không thể kết luận chủ hàng phạm tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm (Điều 190 Bộ luật Hình sự năm 1999), vì chưa chắc số rắn trên là loại sinh sống trong tự nhiên, mà có thể là từ thế hệ thứ hai, thứ ba được nuôi.

VNA có thể bị xử phạt hành chính

Về trách nhiệm của Hãng VNA, đa số các chuyên gia pháp lý đều cho rằng VNA đã vi phạm quy chế vận tải hành khách và hàng hóa hàng không.

Tuy nhiên, theo một thẩm phán TAND tối cao thì VNA chỉ là nhà vận chuyển chứ không phải nhà nhập khẩu nên không thể truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm mặc dù có hành vi vận chuyển rắn. Nếu đúng là loại rắn thuộc nhóm động vật, thực vật nguy cấp, quý hiếm theo quy định của pháp luật Việt Nam cũng không thể khởi tố được.

Luật sư Đào Xuân Thành lý giải thêm theo Nghị định số 82/2006/NĐ-CP và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP thì rắn ráo trâu là loài động vật hoang dã quý hiếm thuộc nhóm 2B, phải hạn chế khai thác, sử dụng vào mục đích kinh doanh, thương mại. Tuy nhiên, VNA chỉ vận chuyển thuê, họ chỉ có lỗi là kiểm tra hàng hóa không chặt chẽ. Do vậy, VNA chỉ có thể bị xử phạt hành chính về hành vi vận chuyển động vật quý hiếm mà thôi.

Luật sư Lê Văn Bình cũng cho rằng VNA hoặc cơ quan an ninh mặt đất chỉ có thể bị xử lý hành chính về hành vi vận chuyển động vật quý hiếm trái phép. Ba ý kiến trên đều căn cứ vào những quy định của Luật Hàng không quốc tế, cho phép người gửi hàng có quyền không kê khai cụ thể là hàng hóa gì và tự chịu trách nhiệm về hàng hóa đó.

Hành khách khó đòi bồi thường

Về trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho những hành khách phải “bay cùng rắn”, đa phần các chuyên gia pháp lý đều cho biết do cả người vận chuyển (VNA) và hành khách đều không biết có rắn trên máy bay, sự cố cũng chưa xảy ra nên không thể đòi bồi thường.

Theo luật sư Huy, nếu số rắn trên xổng ra hoặc hành khách đã phải lo sợ vì biết có rắn trên máy bay thì mới có cơ sở để đòi bồi thường. Trong trường hợp này, nhất định VNA là người phải bồi thường, vì máy bay là nguồn nguy hiểm cao độ, do đó “chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra ngay cả khi họ không có lỗi, trừ phi thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại”. (Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2005).

Luật sư Thành giải thích thêm nếu hành khách còn đang ở trên máy bay mà biết được phải “bay cùng rắn” khiến họ hoang mang, lo sợ, thậm chí thiệt hại tính mạng (những người bệnh tim) thì có thể đòi VNA bồi thường ngay cả trong trường hợp VNA không biết mình vận chuyển rắn.