Cơn lốc ti-tan và những vùng “sa mạc”

Tin mới

06/06/2008 00:34

Mới nửa buổi sáng mà nắng ở nhiều vùng quê Hà Tĩnh đã rát mặt. Cùng với nắng là mênh mông cát, lóa cả mắt. Khắp nơi đầy hố, hục - dấu tích còn lại của các giàn khai thác ti-tan vừa “hoàn thành nhiệm vụ”. Nhiều gốc cây chổng ngược lên trời như mách bảo cách nay không lâu, nơi đây là những cánh rừng

Đến “sa mạc” Thiên Cầm ở huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh, đập vào mắt tôi là những rừng... que trơ trọi, loi nhoi, khô quắt. Nhiều người bảo với tôi, đấy là những “khu rừng” vừa được doanh nghiệp khai thác ti-tan “hoàn thổ”, trồng lại cho dân địa phương.

Lấy tiền bán đất... cải tạo đất!

Tháng 5 và tháng 6 là những tháng gió Lào ở Hà Tĩnh dữ dằn nhất. Gió mang hơi nóng từ dãy núi dài phía Tây nối nhau hầm hập lao xuống, phủ đầy cát lên thôn Song Yên của thị trấn Thiên Cầm.

“Chừ đến tháng 8 là gió Lào. Tháng 9 đến tháng 12 là mùa bão. Tháng mô cát cũng bay mù mắt, chú ơi!”. Ở ngôi nhà như sắp bị cát nuốt chửng nơi đầu thôn Song Yên, bà Nguyễn Thị Quế than thở. Bà lão 69 tuổi này cho tôi biết, bà vô cùng ân hận vì cuối năm ngoái đã bán sạch đất vườn cho doanh nghiệp khai thác ti-tan lấy 17,5 triệu đồng. Khoản tiền ấy giờ cũng không còn và hậu quả mà gia đình bà phải gánh chịu không chỉ là cát bay mù mắt hay bay vào tận cả bát cơm sắp đưa lên miệng. Khai thác ti-tan xong, doanh nghiệp bỏ đi, để lại trong vườn bà những đống cát lù lù. “Mấy sào đất vườn không trồng trọt gì được nữa. Phải mất chừng 5 năm, rau, dưa mới sống lại nổi. Có chi trong cát nữa mô mà trồng!”- bà Quế thở dài. Đúng là không còn chút dinh dưỡng nào trong lớp cát mặt bị xới lên để tìm ti-tan. Nhìn mấy sào vườn tơi tả quanh ngôi nhà bà Quế, tôi cảm thấy xót xa cho sự đánh đổi quá ngặt nghèo của những nông dân nghèo nơi vùng quê Hà Tĩnh.

Ở Thiên Cầm, may mắn nhất có lẽ là gia đình ông Hoàng Bá Thuận vì còn giữ được một khoảnh đất vườn để trồng trọt hoa màu lấy cái ăn. Tháng 10-2007, ông Thuận bán 9.000 m2 đất rừng trồng của mình cho doanh nghiệp khai thác ti-tan lấy 22 triệu đồng. Ông Thuận ủ dột: “Tiền bán đất lại nằm dưới đất hết rồi”. Ông Thuận kể, một tháng sau khi đặt giàn xoắn hút cát trên 9.000 m2 đất của ông, doanh nghiệp khai thác ti-tan lẳng lặng bỏ đi, để lại trảng cát mịt mù, tơi tả. Không còn cách nào khác, ông Thuận đành phải dùng chính 22 triệu đồng tiền bán đất rừng của mình mua phân bón và thuê người... cải tạo đất! “Hy vọng cũng mong manh thôi, vì phải mất từ 5 đến 10 năm mới trồng lại được cây trên lớp cát bị xới tung lên lấy quặng ti-tan này”- ông Thuận bảo. Năm 2001, ông Thuận từng từ chối bán mấy sào vườn đang canh tác lấy 40 triệu đồng, nhưng đến năm 2007 thì không cưỡng lại được cơn lốc khai thác ti-tan dẫn đến cơn sốt bán đất ở Thiên Cầm. Ông bộc bạch: “Không bán không được. Doanh nghiệp cứ ngày ngày cho người đến, kỳ kèo trả giá như mua bán cá, từ chục triệu đồng trở lên. Đất nhà bên cạnh đã bán rồi, mình không bán cũng bị phá tan hoang nên đành phải bán”.

“Chú mi cứ chụp ảnh thoải mái, để biết Thiên Cầm quê choa bị ti-tan hắn mần cho rụi hết rồi!”

Trên lối mòn nham nhở cạnh mấy cỗ máy khai thác ti-tan lừng lững, tôi gặp người đàn ông 62 tuổi tên Nguyễn Văn Tường. Ông Tường đang bước thấp bước cao, khệ nệ ôm những gốc cây bạch đàn khô về làm củi. Thấy tôi đưa máy ảnh lên, ông Tường cười bảo: “Chú mi cứ chụp thoải mái, để mọi người biết Thiên Cầm quê choa bị ti-tan hắn mần cho rụi hết rồi!”. Cạnh chỗ ông Tường nhặt gốc bạch đàn khô là ngôi nhà của vợ chồng anh Nguyễn Văn Khấn, nằm giữa bãi cát tan hoang. Ở nơi từng là ngõ ra vào của ngôi nhà này cũng lù lù 2 đống cát to, dấu tích của một giàn khai thác ti-tan - vừa được dời đến vị trí mới cách đó vài chục mét. Anh Khấn bán 3.900 m2 đất quanh ngôi nhà với giá 14 triệu đồng. Cũng như mọi gia đình khác, vợ chồng anh được đại diện doanh nghiệp khai thác ti-tan hứa “hoàn thổ” cây cối nhưng đợi mỏi mắt mà chẳng thấy gì.

Qua câu chuyện với những nông dân chất phác ở Thiên Cầm, tôi giật mình vì không nơi nào đất đai được bán vô tư như ở đây. Việc mua bán không có sự can dự của chính quyền địa phương. Nông dân vô tư không cần giữ hợp đồng mua bán đất đai với doanh nghiệp khai thác ti-tan. Vì chỉ biết giao đất rồi nhận tiền nên không người dân nào có thể buộc doanh nghiệp khai thác ti-tan thực hiện những điều khoản do hai bên thỏa thuận.

Đào lên trộn xuống để tận thu

Tôi được TS Đào Trọng Hưng (Viện Khoa học - Công nghệ) và ông Phạm Quang Tú (Viện trưởng Viện Tư vấn phát triển) giúp tìm được một tài liệu quan trọng về khai thác ti-tan (còn gọi là Ilmenite) ở Hà Tĩnh. Từ năm 1997, đã có một dự án khai thác ti-tan lớn được triển khai tại các xã Cẩm Hòa, Cẩm Long (huyện Cẩm Xuyên) và các Thạch Hội, Thạch Trị (huyện Thạch Hà) của Hà Tĩnh. Vùng mỏ quặng ti-tan ở Hà Tĩnh nằm dọc theo Quốc lộ 1A (cách chừng từ 10-15 km) và bờ biển. Doanh nghiệp khai thác ti-tan không chỉ đào xới đất cát lên một lần rồi thôi. Từ năm 2007 đến nay, đất cát ở các vùng này nhiều lần bị đào lên trộn xuống nhằm tận thu ti-tan.

Ông Nguyễn Huy Tâm, Trưởng Phòng Quản lý môi trường Sở Tài nguyên – Môi trường tỉnh Hà Tĩnh, thừa nhận: “Cơ quan quản lý địa phương không thể biết được giá trị thực của mỗi ký ti-tan nhưng theo phán đoán thì lợi nhuận từ việc khai thác nguồn quặng này là rất lớn”. Tìm hiểu thêm, tôi được biết trước đây, khi tỉ lệ khai thác ti-tan ở mức 2% (20 kg ti-tan/tấn cát) thì doanh nghiệp khai thác đóng cửa mỏ; song, bây giờ họ tận thu dưới 0,5% (5 kg ti-tan/tấn cát). Vậy nên, nhiều khu vực khai thác ti-tan vừa “hoàn thổ” xong lại bị xới lên để tận thu. Bất cứ ai từng sống ở vùng cát ven biển đều biết rằng loại cây có sức sống quật cường nhất là phi lao, song, có một thực tế đau lòng đang diễn ra ở nhiều vùng biển Hà Tĩnh là rễ cây phi lao vừa bén đất đã bị hất ngược lên trời trong cơn lốc ti-tan. Chỉ mười mấy cây số dọc tuyến đường Thiên Cầm - Thạch Hải, tôi đã thấy có đến 6 giàn khai thác ti-tan đang hoạt động hết công suất. Các giàn khoan này đã và đang phá nát dải bờ biển Hà Tĩnh, biến nhiều vùng quê thành sa mạc!

Bài và ảnh: Dương Thanh Tùng
Bình luận

Đăng nhập với tài khoản:

Đăng nhập để ý kiến của bạn xuất bản nhanh hơn
 
 

Hoặc nhập thông tin của bạn

Mới nhất Hay nhất
TIN CÙNG MỤC
XEM
TIN MỚI