Bóng lưng

Má tôi quê ở Thái Bình. Nghe bố tôi kể lại, má tôi từng là hoa khôi một vùng. Khi có người hỏi hoa khôi đó là do ai bầu, bố tôi cười tế nhị: “Đó là do gia đình bầu!”
 

Lần lượt 4 anh em trai chúng tôi ra đời trong căn nhà nhỏ hẹp ở Hải Phòng. Gánh nặng cuộc sống đè lên đôi vai bố tôi. Ông tốt nghiệp Trường Cao đẳng Thương mại Đông Dương, làm tư vấn tài chính cho nhiều hãng. Hằng ngày, ông dậy từ 4 giờ sáng, hoàn thành một đống sổ sách rồi mới đi làm và thường tối mịt mới về.
 

Bố tôi thông thạo nhiều ngoại ngữ, nên ông đã dạy các con học ngoại ngữ từ nhỏ. Theo ông, Việt Nam chỉ là một xóm nhỏ trong ngôi làng chung địa cầu, phải biết ngoại ngữ mới mở rộng được tầm nhìn. Việc đó đã tạo cho tôi một nền móng ngoại ngữ vững chắc, thêm hành trang vào đời.
 

Từ làm viên chức đồng lương ba cọc ba đồng, bố tôi đã gom góp đầu tư sản xuất tập học sinh với thương hiệu “Quảng Hòa”. Một người bác của tôi từng nhận xét: “Người ta thường nói có bột mới gột nên hồ, chỉ có cậu Lộc (tên thường gọi của bố tôi) là không có bột vẫn gột nên hồ”.
 

Sau khi di cư vào Nam, bố tôi vẫn kẻ giấy và mở rộng nhập khẩu giấy. Nhãn hiệu tập học sinh “Địa cầu”, “Xích lô” do Quảng Hòa sản xuất đã trở thành mặt hàng bán chạy.
 

Năm 1967, khi dự đoán thị trường giấy tập sẽ bị thu hẹp, bố tôi đã không do dự chuyển qua nghề keo nhựa (plactics) với mặt hàng độc đáo là dây nylon. Loại dây không chỉ dùng để cột đồ, còn dùng để tết các đồ dùng như nón, túi xách v.v… Sản phẩm này ra đời đã khiến Liên hiệp Keo nhựa Công ty (Union Plactics) do ông sáng lập trở thành doanh nghiệp có tiếng ở Chợ Lớn.
 

Bố tôi thường dạy các con làm gì cũng phải biết tiên liệu, nhưng khả năng “liệu sự như thần”của bố lại không truyền được cho các con.

 

Năm 1975, mặc dù có đủ điều kiện, bố tôi đã không đi theo dòng người di tản. Ông đã chọn con đường ở lại, cùng chung niềm vui đất nước thống nhất. Bố tôi đã hiến toàn bộ tài sản cho cách mạng, xí nghiệp bố tôi hưởng quy chế công tư hợp doanh, đổi tên thành “Xí nghiệp Nhựa Tân Tiến II” và ông giữ chức phó giám đốc. Bố tôi ý thức được vị trí của mình, nên chỉ tập trung lo khâu kỹ thuật, công việc điều hành do vị giám đốc Nhà nước phái cử.
 

Một doanh nghiệp tồn tại và phát triển là nhờ điều hòa được lợi ích các thành phần. Một hôm, hàng về trễ, công nhân uể oải chuẩn bị ra về, vị giám đốc gọi khản cả cổ cũng chẳng ai hưởng ứng, bí thế đành phải cầu cứu bố tôi. Ông chẳng nói chẳng rằng, cởi áo ngoài ra, è vai khuân vác. Công nhân nhìn thấy vậy, ai cũng ngậm ngùi và không ai dám từ chối công việc nữa.
 

Trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, TPHCM từng có những biện pháp “tự cởi trói”. Bố tôi được đề bạt làm giám đốc và được động viên bỏ vốn mở rộng sản xuất, thành phố sẽ dành cho quy chế tự chủ. Mặc dù vẫn còn sôi bầu nhiệt huyết nhưng sau khi nghiên cứu kỹ tài liệu, bố tôi đành từ chối với lý do “tuổi già sức yếu”.
Năm 1984, bố tôi nghỉ hưu, nhưng hằng ngày vẫn qua bên xưởng làm việc bán thời gian.
 

Bố tôi hay làm từ thiện, sau khi quyên góp chỉ đề lạc khoản “vô danh”.
 

Bố tôi tu theo Thiền tông Đạo Phật, nhưng không mê tín dị đoan. Khi khai trương, động thổ, ông không bao giờ cúng bái hoặc chọn ngày, thế mà việc làm ăn vẫn như mặt trời đang lên.
 

Ông không luyến tiếc tài sản của mình, mà chỉ lo cơ ngơi đó không được sử dụng hữu hiệu.
 

Vừa lúc đất nước trước thềm mở cửa, năm 1987, bố tôi qua đời do tai biến mạch máu não . Ông đã không thể đạt được di nguyện đóng góp tài trí cho đất nước.
24 năm đã qua, tôi cũng đã gần tuổi “cổ lai hy”, nhưng vẫn còn cảm thấy bóng lưng rộng lớn của bố vẫn còn đó, những di sản tinh thần bố tôi để lại thật lớn lao. Không biết khi sang thế giới bên kia, tôi còn gặp lại và được nghe lới dạy bảo của người?