Bảo tồn vùng lõi di sản của Hà Nội

Việc khoanh vùng bảo vệ, giữ nguyên không gian Hoàng thành Thăng Long là rất quan trọng, có ý nghĩa lâu dài đối với người dân Hà Nội

Trong Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được lấy ý kiến đóng góp, Viện Quy hoạch - Xây dựng thành phố cho rằng việc xây dựng Hà Nội trở thành thành phố văn hiến, văn minh, hiện đại, thông minh và giàu bản sắc là một trong những ưu tiên hàng đầu.

Bảo vệ nghiêm ngặt khu vực 350 ha

Theo Viện Quy hoạch - Xây dựng Hà Nội, đối với khu vực đô thị, thành phố cần phát triển kiến trúc bảo đảm hài hòa với điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, trình độ khoa học - kỹ thuật. Thành phố cần đặc biệt chú trọng tạo bản sắc kiến trúc cho các khu vực nội đô mang tính lịch sử.

Trong đó, khu Hoàng thành Thăng Long (phường Ba Đình, TP Hà Nội) được xác định là cảnh quan đặc thù, cần có giải pháp thiết kế đô thị phù hợp. Viện Quy hoạch - Xây dựng Hà Nội đề xuất bảo tồn ranh giới Hoàng thành Thăng Long (gồm toàn bộ phần đất bao quanh các tuyến đường Lý Nam Đế, Phan Đình Phùng, Nguyễn Tri Phương, Trần Phú), hình thành trung tâm văn hóa - giáo dục, phục vụ du lịch, quảng bá hình ảnh Hà Nội và Việt Nam. Bên cạnh đó, cần xây dựng khu vực này thành điểm du lịch lịch sử - văn hóa trung tâm của thủ đô, kết hợp với công nghệ số, công nghệ ánh sáng... nhằm làm phong phú, đa dạng không gian di sản.

TP Hà Nội cần di dời khu dân cư và các công trình chức năng đô thị không phù hợp với mục đích bảo tồn ra bên ngoài. Song song đó, hình thành cảnh quan mở rộng riêng biệt, kết hợp bảo tồn các biệt thự lịch sử và các tòa nhà từ thời Pháp thuộc.

Với các khu vực xung quanh, cơ quan chức năng cần có giải pháp kiểm soát chặt chẽ để không ảnh hưởng đến di tích. Trong đó, ưu tiên xây dựng công trình thấp tầng, hạn chế tối đa công trình cao tầng làm che chắn tầm nhìn hoặc phá vỡ cảnh quan.

Để bảo tồn và phát huy giá trị Hoàng thành Thăng Long, Viện Quy hoạch - Xây dựng Hà Nội đề xuất khôi phục không gian Điện Kính Thiên và phục dựng một số công trình kiến trúc cổ. Ngoài ra, tăng cường kết nối trung tâm Hoàng thành Thăng Long với các di tích hoàng cung, hoàng gia và những di sản văn hóa tiêu biểu khác; khôi phục các nghi lễ cung đình như lễ hội đèn Quảng Chiếu, lễ hội đền Đồng Cổ...

Theo phương án phân vùng môi trường, khu vực bảo vệ nghiêm ngặt đối với di tích Hoàng thành Thăng Long được đề xuất rộng 350 ha. Khu vực bảo vệ II của cụm di tích này cũng được đề xuất đưa vào vùng hạn chế phát thải.

Phát triển hài hòa với bảo tồn

PGS-TS Bùi Hoài Sơn, đại biểu Quốc hội, đánh giá Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm rất có ý nghĩa, không chỉ với Hoàng thành Thăng Long mà còn về cách Hà Nội tự nhận diện mình trong tương lai.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, một thủ đô ngàn năm văn hiến không chỉ thể hiện qua các tuyến đường hay khu đô thị mới, mà còn phải được nhận diện bằng chiều sâu lịch sử, bằng ký ức đô thị và những lớp trầm tích văn hóa làm nên bản sắc riêng. "Hoàng thành Thăng Long chính là phần lõi tinh thần ấy. UNESCO đã ghi danh khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long là Di sản Văn hóa thế giới từ năm 2010, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải có cơ chế bảo vệ tương xứng, kể cả việc tính tới vùng đệm rộng hơn để bảo đảm tính toàn vẹn của di sản" - ông nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, cũng cho rằng việc khoanh vùng bảo vệ, giữ nguyên không gian Hoàng thành Thăng Long có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là hạt nhân, là biểu tượng tiêu biểu của văn minh Đại Việt qua hàng ngàn năm lịch sử.

Theo ông Nguyễn Quang Ngọc, giá trị của di sản không chỉ thuộc về hiện tại mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với các thế hệ tương lai. Do đó, việc bảo tồn cần được thực hiện một cách nghiêm ngặt, bài bản, tránh mọi can thiệp làm biến dạng không gian lịch sử.

Liên quan đề xuất bảo tồn nghiêm ngặt 350 ha ở khu vực di tích Hoàng thành Thăng Long, PGS-TS Bùi Hoài Sơn nhận định nếu được xác lập bằng cơ chế pháp lý chặt chẽ, đây sẽ là chuyển biến thiết thực, hiệu quả. Đề xuất này thể hiện sự thay đổi trong nhận thức, từ bảo tồn từng điểm đơn lẻ sang bảo tồn tổng thể không gian lịch sử - văn hóa, gắn với cấu trúc đô thị xung quanh.

Ông Bùi Hoài Sơn phân tích: "Ở góc độ quản trị, việc xác lập phạm vi 350 ha sẽ tạo cơ sở để kiểm soát chặt chẽ quy hoạch, từ chiều cao công trình, mật độ xây dựng đến chức năng sử dụng đất, qua đó hạn chế nguy cơ xâm lấn, phá vỡ cảnh quan di sản. Điều này cũng rất phù hợp với khuyến nghị của UNESCO về yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý để bảo vệ và tính tới vùng đệm rộng hơn cho khu di sản".

Về lâu dài, PGS-TS Bùi Hoài Sơn nhìn nhận đề xuất này thể hiện cam kết của TP Hà Nội trong việc hài hòa giữa phát triển với bảo tồn, coi di sản là nền tảng của bản sắc và là nguồn lực mềm quan trọng để phát triển bền vững. Nếu thực hiện hiệu quả, Hoàng thành Thăng Long không chỉ là di sản để tham quan mà còn trở thành trung tâm biểu tượng, một "trường học sống" về lịch sử dân tộc, đồng thời là điểm tựa tinh thần của người Hà Nội.

Đối với đề xuất nghiên cứu, phục dựng Điện Kính Thiên, ông Nguyễn Quang Ngọc cho rằng đây là bước đi mang tính biểu tượng, góp phần tái hiện trung tâm quyền lực của kinh đô xưa. Công trình này không chỉ mang giá trị kiến trúc mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử - văn hóa của thủ đô Hà Nội.