Bệ phóng để bóng đá Việt Nam cất cánh

Người hâm mộ không chỉ hài lòng khi U23 Việt Nam giành nhiều chiến thắng tại Giải U23 châu Á, mà còn là sự thay đổi trong cách vận hành lối chơi của toàn đội

U23 Việt Nam khép lại vòng chung kết Giải U23 châu Á 2026 tại Ả Rập Saudi bằng một diện mạo mới: Dám cầm bóng, dám triển khai từ tuyến dưới và chủ động tìm cơ hội ghi bàn trước các đối thủ mạnh của châu lục. Đó không còn là triết lý bóng đá phòng ngự bị động, mà là nỗ lực kiểm soát thế trận bằng tư duy hiện đại.

Dấu ấn các lò đào tạo

Ở nhiều thời điểm, U23 Việt Nam chơi như một đội bóng có bản sắc: ít chuyền dài, không phá bóng vô định, sẵn sàng phối hợp, đập nhả khi bị đối thủ vây ráp. Nhiều cổ động viên nhận xét lối chơi ấy mang dáng dấp của bóng đá Nhật Bản, dù chưa sắc sảo bằng. Đó là kết quả của một quá trình đào tạo dài hơi từ gốc, nơi cầu thủ được dạy cách chơi bóng, chứ không chỉ đá bóng.

Nhìn vào lực lượng U23 Việt Nam, có thể thấy rõ vai trò của các trung tâm đào tạo trẻ và học viện như HAGL, PVF, Nutifood, Thể Công Viettel hay Hà Nội FC. Phần lớn trụ cột đều xuất thân từ những hệ thống huấn luyện có triết lý rõ ràng: ưu tiên kỹ thuật, tư duy xử lý bóng và khả năng phối hợp.

Các thủ môn, trung vệ không còn là người chỉ biết phá bóng, mà trở thành mắt xích quan trọng trong việc triển khai lối chơi. Những tiền vệ quen với việc luân chuyển bóng trong không gian hẹp. Kết quả này không thể hình thành trong vài tháng, mà là được rèn luyện kỹ lưỡng từ lò đào tạo và từ CLB. U23 Việt Nam vì thế mang theo "chất học viện" vào sân chơi châu lục. Chính điều đó góp phần giúp các cầu thủ Việt Nam không bị tâm lý khi đối đầu các đội mạnh.

Bài học từ quá khứ

Cuộc "cách mạng" đào tạo trẻ của bóng đá Việt Nam bắt đầu từ Học viện HAGL - Arsenal JMG năm 2007. Sau 7 năm, thế hệ Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường, Văn Toàn, Văn Thanh... ra lò, tạo nên hình ảnh cầu thủ Việt Nam tự tin cầm bóng, phối hợp ngắn, chơi kỹ thuật.

Kết hợp cùng các trung tâm khác, thế hệ ấy từng tạo nên kỳ tích á quân U23 châu Á 2018 tại Thường Châu (Trung Quốc). Nhưng thành công đó cũng phơi bày hạn chế về thể hình, thể lực khiến cầu thủ Việt Nam khó vươn xa. Bài học ấy cho thấy đào tạo trẻ không thể chỉ tập trung vào kỹ thuật. Muốn cầu thủ vươn tầm châu Á, phải đào tạo toàn diện: kỹ chiến thuật, thể lực, dinh dưỡng, tâm lý và khoa học thể thao.

Điểm sáng HAGL

Rút kinh nghiệm từ thế hệ đầu tiên, Học viện HAGL trong những năm gần đây đã điều chỉnh tiêu chí tuyển chọn và huấn luyện. Yếu tố thể hình và thể lực đã trở thành tiêu chí quan trọng trong việc tuyển chọn, đặc biệt ở các vị trí then chốt như thủ môn, trung vệ và tiền đạo.

HAGL chủ động tìm kiếm những cầu thủ trẻ có chiều cao, sức bật và thể trạng tốt cho các vị trí này, song song với việc giữ nền tảng đào tạo kỹ thuật ở tuyến giữa. Thế hệ cầu thủ 19-23 tuổi hiện nay của HAGL cho thấy rõ sự thay đổi ấy, với nhiều gương mặt sở hữu chiều cao trên 1,85 m ở hàng phòng ngự và khung gỗ. Cụ thể là 3 thủ môn Trần Trung Kiên, Nguyễn Vũ Khang, Đinh Phước Sang đều trên 1,85 m; trung vệ Đinh Quang Kiệt (1,96 m), Nguyễn Văn Triệu (1,88 m); tiền đạo Trần Gia Bảo (1,8 m), Nguyễn Minh Tâm (1,8 m)...

Đây không chỉ là điều chỉnh về mặt chuyên môn, mà là sự chuyển dịch về tư duy: Hướng tới sản phẩm toàn diện.

Học viện: Trụ cột chiến lược phát triển

Ở châu Á, những nền bóng đá tiến nhanh nhất trong 2 thập niên qua đều có điểm chung: coi học viện là trụ cột của chiến lược phát triển.

Qatar vươn mình nhờ Học viện Aspire - được đánh giá là hệ thống đào tạo trẻ số 1 châu Á. Aspire không chỉ tuyển chọn cầu thủ trong nước, mà còn xây dựng mạng lưới phát hiện tài năng toàn cầu, đào tạo bài bản về kỹ thuật, thể lực, dinh dưỡng và tâm lý. Thành quả là lứa cầu thủ trưởng thành từ Aspire đã giúp Qatar vô địch Asian Cup và dự World Cup bằng chiến lược kéo dài hơn 15 năm.

Hàn Quốc có hệ thống đào tạo trẻ gắn với các tập đoàn và CLB lớn, tiêu biểu là Hyundai. Các học viện của Ulsan, Jeonbuk còn trở thành nguồn cung cầu thủ ổn định cho đội tuyển quốc gia.

Nhật Bản xây dựng mạng lưới đào tạo từ bóng đá học đường đến các học viện câu lạc bộ. Triết lý chơi bóng được thống nhất từ lứa tuổi thấp nhất đến đội tuyển quốc gia. Vì vậy, cầu thủ Nhật Bản không ngợp khi bước ra châu lục và có thể triển khai lối chơi kiểm soát.

So với các quốc gia đi trước, Việt Nam mới ở giai đoạn đầu. PVF từng bước trở thành trung tâm đào tạo trẻ hiện đại hàng đầu Đông Nam Á. HAGL đã điều chỉnh mạnh về tiêu chí tuyển chọn. Thực tế đó cho thấy Việt Nam không thiếu điều kiện đào tạo trẻ bài bản. Cốt lõi vẫn là chúng ta chưa có chiến lược chung để biến các học viện thành trụ cột của cả hệ thống.

Cần chính sách quốc gia

Vấn đề lớn nhất không nằm ở chỗ hệ thống đào tạo trẻ của chúng ta thiếu đồng bộ. Nhiều CLB chưa có trung tâm huấn luyện và học viện riêng. Phần lớn các CLB vẫn phụ thuộc vào "bầu sữa" của các ông bầu. Đào tạo trẻ nhiều nơi mang tính tự phát.

Đã đến lúc đào tạo trẻ không thể chỉ là trách nhiệm của vài CLB tâm huyết, mà phải trở thành chính sách quốc gia của bóng đá Việt Nam: quy định các tiêu chuẩn tối thiểu về cơ sở vật chất cho CLB chuyên nghiệp, xây dựng khung giáo án định hướng cho các tuyến trẻ, cơ chế bảo vệ đầu tư đào tạo cùng hệ thống thi đấu dài hơi cho cầu thủ trẻ. Bóng đá Việt Nam khó có thể hiện thực hóa giấc mơ World Cup khi nền móng vẫn chưa bền vững, đủ dày.

U23 Việt Nam đã chứng minh rằng chúng ta đủ khả năng chơi sòng phẳng với các ông lớn châu Á. Nhưng nếu không thay đổi chính sách đào tạo trẻ, thành công ấy rất dễ trở thành hiện tượng.

Học viện phải được nhìn nhận là bệ phóng của cả nền bóng đá, chứ không phải dự án riêng của từng ông bầu. Khi nền móng đủ chắc, đội tuyển quốc gia mới có chiều sâu thực sự. Bóng đá không thể đi đường tắt. Muốn vươn tầm châu lục, phải bắt đầu từ sân cỏ của bóng đá trẻ.