Căng thẳng bủa vây kênh đào Panama

Tổng thống Panama José Raúl Mulino khẳng định hoạt động của các cảng tại kênh đào Panama sẽ không bị gián đoạn

Tập đoàn CK Hutchison Holdings của Hồng Kông (Trung Quốc) hôm 4-2 cho biết công ty con của họ đã bắt đầu các thủ tục trọng tài chống lại Panama theo quy tắc của Phòng Thương mại quốc tế (trụ sở tại Paris - Pháp). 

Động thái này diễn ra sau khi Tòa án Tối cao Panama vào tuần rồi hủy bỏ quyền vận hành 2 cảng tại kênh đào Panama của Công ty Cảng Panama nói trên. Phán quyết của tòa cho rằng các hợp đồng liên quan đã vi phạm Hiến pháp Panama vì cho Công ty Cảng Panama hưởng những đặc quyền riêng và được miễn, giảm thuế.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm 4-2 tái khẳng định lập trường Bắc Kinh sẽ "kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng" của các doanh nghiệp nước này. 

Trong khi đó, Văn phòng Bắc Kinh phụ trách các vấn đề Hồng Kông (Trung Quốc) đã chỉ trích phán quyết trên không có căn cứ pháp lý và cảnh báo Panama sẽ "phải trả giá đắt cả về chính trị lẫn kinh tế".

Căng thẳng liên quan đến kênh đào Panama những ngày qua đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn tuyến đường thủy huyết mạch nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương này. Theo sau phán quyết trên, Tổng thống Panama José Raúl Mulino trấn an công chúng rằng hoạt động của các cảng sẽ không bị gián đoạn. 

Ông Mulino cho biết Cơ quan Hàng hải Panama (AMP) sẽ phối hợp với Công ty Cảng Panama nhằm bảo đảm hoạt động tại các cảng vẫn được duy trì trong thời gian chờ thi hành phán quyết của tòa án. Ngoài ra, AMP thông báo một công ty con tại địa phương của Tập đoàn Logistics A.P. Moller-Maersk (Đan Mạch) sẽ tạm thời vận hành các cảng này nhằm tránh gây gián đoạn thương mại khu vực và toàn cầu.

AP nhận định phán quyết mới nhất đã thúc đẩy mục tiêu của Mỹ nhằm ngăn chặn bất kỳ ảnh hưởng nào của Trung Quốc đối với kênh đào Panama. Tuyến đường thủy chiến lược này hiện đảm nhận khoảng 40% lưu lượng container vận chuyển của Mỹ và 5% thương mại toàn cầu. Mỹ tài trợ xây dựng kênh đào này trong giai đoạn 1904-1914 trước khi nhượng lại quyền kiểm soát cho Panama từ năm 1999. 

Chính phủ Panama khẳng định họ hoàn toàn kiểm soát kênh đào và việc Hutchison điều hành các cảng không có nghĩa là Trung Quốc kiểm soát kênh đào. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Washington xem hoạt động vận hành các cảng là vấn đề an ninh quốc gia. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi Washington "giành lại" kênh đào Panama do lo ngại ảnh hưởng của Trung Quốc.

Công ty Cảng Panama đã vận hành các cảng ở cả hai đầu kênh đào Panama từ năm 1997. Năm ngoái, Cơ quan kiểm toán Panama đã tiến hành kiểm toán hợp đồng nhượng quyền của Công ty Cảng Panama. Hợp đồng này được gia hạn thêm 25 năm vào năm 2021, dưới thời chính quyền Panama trước đó. 

Kết quả kiểm toán cho thấy các sai phạm đã khiến chính phủ Panama thất thu khoảng 300 triệu USD kể từ khi hợp đồng được gia hạn và ước tính khoảng 1,2 tỉ USD trong suốt 25 năm của hợp đồng nhượng quyền ban đầu.