Cánh cửa đàm phán Mỹ - Iran hé mở

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông qua Pakistan để gửi tới Iran một kế hoạch 15 điểm, mở ra một lối thoát tiềm năng cho cuộc xung đột.

Theo hãng tin AP hôm 25-3, hai quan chức Pakistan xác nhận Iran đã nhận được kế hoạch trên, trong đó đề cập đến các vấn đề cốt lõi như nới lỏng trừng phạt, hợp tác hạt nhân dân sự, thu hẹp chương trình hạt nhân của Tehran, sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), các giới hạn về tên lửa và quyền tự do lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, một quan chức Ai Cập tham gia nỗ lực hòa giải giữa Iran và Mỹ đánh giá 15 điểm do phía Mỹ đưa ra là một thỏa thuận toàn diện nhằm đạt được lệnh ngừng bắn. Dù vậy, ông nói thêm rằng đề xuất này hiện chỉ được xem là cơ sở cho các vòng đàm phán tiếp theo giữa hai nước.

Về phía Iran, một quan chức an ninh cấp cao nói với đài Al Mayadeen (Lebanon) rằng Tehran đã đưa ra một loạt điều kiện để chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel. Các điều kiện nổi bật là bảo đảm chiến sự sẽ không bùng phát trở lại, đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông, Mỹ và Israel phải bồi thường thiệt hại chiến tranh, thiết lập một cơ chế pháp lý mới tại eo biển Hormuz…

AP nhận định mọi cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ phải đối mặt với thách thức đáng kể. Nhiều mục tiêu thay đổi liên tục của Washington, đặc biệt liên quan đến chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Tehran, vẫn rất khó đạt được. Ông Wang Jin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược tại ĐH Tây Bắc (Trung Quốc), nhận định với đài CGTN hôm 25-3 rằng điều kiện để Mỹ và Iran đối thoại vẫn chưa chín muồi trong bối cảnh hiện nay. Theo ông Wang, dù các bên thứ ba đang làm trung gian và chuyển tải thông điệp, hai nước vẫn không dễ thu hẹp bất đồng trong ngắn hạn, nên khó có đối thoại thực chất, đặc biệt là các cuộc tiếp xúc trực tiếp cấp cao như phía Mỹ tuyên bố.

Trong khi đó, ông Yu Guoqing, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Tây Á và châu Phi thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng nhìn chung, cả Mỹ và Iran đều đang tìm kiếm một lệnh ngừng bắn hoặc tạm thời chấm dứt giao tranh, đồng thời hướng tới đàm phán. Tuy nhiên, Mỹ tỏ ra khẩn trương hơn khi đang phải đối mặt nhiều thách thức, như áp lực chính trị trong nước và những hạn chế về quân sự.

Dù vậy, ông Yu cảnh báo lập trường cứng rắn của Israel phản đối bất kỳ lệnh ngừng bắn sớm nào đe dọa làm phức tạp thêm các nỗ lực hạ nhiệt cuộc khủng hoảng. Theo chuyên gia này, Israel là bên lên kế hoạch và thúc đẩy chính của cuộc xung đột hiện nay, đồng thời trên thực tế đã kéo Mỹ tham gia vào các hành động quân sự chung nhằm vào Iran. Vì vậy, lập trường của Israel là yếu tố then chốt quyết định liệu cuộc xung đột có thể sớm kết thúc hay không.