"Tiến sĩ giấy"
Bài thơ Tiến sĩ giấy của thi sĩ Nguyễn Khuyến viết từ cuối thế kỷ 19, nay sao mà thời sự và trào phúng đến vậy: "Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai/Cũng gọi ông nghè có kém ai...". Những ông nghè giấy kiểu đó bây giờ cũng đầy rẫy.
May mà Bộ GD-ĐT của ta cũng bắt đầu thấy thấp thoáng nhiều “tiến sĩ (TS) giấy” nên vừa yêu cầu 35 cơ sở đào tạo không đủ điều kiện dừng tuyển sinh đào tạo TS trong năm 2010. Hy vọng rồi đây chúng ta sẽ có ít “TS giấy” hơn? Hy vọng như vậy nhưng số “TS giấy” đã cho ra lò thì chắc là “ghế chéo lọng xanh” vẫn “ngồi bảnh chọe”. Hậu quả đó thật đáng lo.
Quy chế mới về đào tạo TS có hiệu lực từ tháng 2-2010 khá chặt chẽ, quy định để mở chuyên ngành đào tạo, cơ sở đó phải có ít nhất 1 PGS và 4 TS cùng ngành và nhiều quy định khác để bảo đảm tính sáng tạo, nghiên cứu của một luận án TS.
Khi quy chế đào tạo TS mới có hiệu lực, Bộ GD-ĐT mới thấy nhiều cơ sở “3 không” mà vẫn cứ đào tạo TS ngon lành! Không biết các cơ sở bị tạm dừng đào tạo TS, từ trước đến nay đã cho ra lò bao nhiêu TS, trong đó có bao nhiêu TS thật, bao nhiêu “TS giấy”? Hậu quả này do chính Bộ GD-ĐT gây ra, bây giờ phải đi “dọn dẹp”!
Tình trạng trên không khác gì việc lạm phát trường ĐH-CĐ trong thời gian qua. Không thể hình dung được khi giáo dục ĐH-CĐ được xã hội hóa, đến nay, chúng ta đã có 376 trường ĐH. Hậu quả là chính phủ phải ra chỉ thị đổi mới quản lý giáo dục giai đoạn 2010-2012 để nâng cao chất lượng ĐH-CĐ sau một thời gian dài buông lỏng quản lý.
Một số động thái của Bộ GD-ĐT gần đây như tạm dừng việc thẩm định hồ sơ đăng ký mở ngành mới ở một số trường ĐH cũng là một cách sửa sai.
Không chỉ có chuyện đào tạo TS, việc “phổ cập” thạc sĩ cũng là một vấn đề nhức nhối trong một xã hội quá coi trọng bằng cấp. Trong tháng 4-2010, Báo Người Lao Động đăng bài viết “Lôm côm như thi cao học liên kết”, cảnh báo về kiểu liên kết đào tạo thạc sĩ giữa Trường ĐH Vinh với Trường ĐH Sài Gòn.
Những kiểu đào tạo thạc sĩ liên kết như vậy hiện vẫn diễn ra và chính là những “lò” sản xuất “thạc sĩ giấy” nhiều nhất. Từ “thạc sĩ giấy” ấy, họ dễ dàng tiến lên “TS giấy” qua những cái lò “3 không”!
Trước đây, trên cả nước từng có hơn 100 cơ sở có thể đào tạo TS và Bộ GD-ĐT lúc đó cũng đã xác định đến năm 2010 sẽ đào tạo được 19.000 TS – một con số thật “đáng sợ” và với mục tiêu thật lãng mạn!
Theo thống kê, hiện cả nước có 14.000 TS, 16.000 thạc sĩ. Con số đó cao gấp 5 lần so với Thái Lan, gấp 6 lần so với Malaysia nhưng chất lượng khoa học thì lại là một vấn đề khác. Và trong chừng ấy TS, thạc sĩ có bao nhiêu “TS giấy”, “thạc sĩ giấy”? Có khoảng 30% , Bộ GD-ĐT đã từng công nhận như vậy, hay nói chính xác hơn là 30% có trình độ yếu nhưng trên thực tế tỉ lệ ấy chắc chắn cao hơn.
GS Hoàng Tụy đã có lần viết rằng trên thế giới, không ở đâu đào tạo TS, thạc sĩ nhanh, nhiều, rẻ và ẩu như ở nước ta. Bây giờ, khi quy chế mới về đào tạo TS có hiệu lực, “TS giấy” sẽ ít đi và hy vọng kỷ lục mà GS Hoàng Tụy nói trên sẽ không có cơ sở để tồn tại nữa.