Chặn giao dịch "hai giá", che giấu doanh thu

Ngành thuế đang đẩy mạnh quản lý theo dòng tiền nhằm nhận diện các hành vi trốn thuế, giao dịch "hai giá", che giấu doanh thu

Ngày 20-5, Cục Thuế - Bộ Tài chính phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức hội thảo "Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch". Các chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp đã cùng thảo luận về các rủi ro trong quản lý dòng tiền, tình trạng gian lận thuế cũng như giải pháp thúc đẩy minh bạch trong hoạt động kinh doanh.

Nhận diện hành vi "né" thuế

Ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng Ban Kiểm tra thuế - Cục Thuế, cho biết qua công tác quản lý và kiểm tra thực tế, cơ quan thuế đã phát hiện nhiều hình thức giao dịch tiềm ẩn rủi ro về dòng tiền. Theo ông, một số doanh nghiệp sử dụng hợp đồng vay vốn nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con với lãi suất bất thường để điều chuyển lợi nhuận, giảm thu nhập chịu thuế. Ngoài ra, tình trạng mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ giữa các doanh nghiệp liên kết với mức giá không hợp lý nhằm tăng chi phí, giảm doanh thu chịu thuế cũng diễn ra khá phổ biến.

Cơ quan thuế cũng ghi nhận hiện tượng doanh nghiệp chuyển tiền dưới dạng tạm ứng kéo dài, tài trợ phi thương mại nhưng không chứng minh được mục đích sử dụng rõ ràng. Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử, nhiều trường hợp phát sinh doanh thu lớn nhưng không đăng ký, kê khai thuế hoặc chia nhỏ doanh thu qua nhiều tài khoản cá nhân để che giấu dòng tiền.

Đề cập tình trạng doanh nghiệp sử dụng "hai hệ thống sổ sách kế toán", ông Trung nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa sai sót kê khai thông thường và hành vi cố tình trốn thuế. "Nhiều trường hợp trốn doanh thu bắt đầu ngay từ đầu vào, khi hàng hóa mua bán không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Từ đó phát sinh việc kê khai thiếu doanh thu, lập sổ sách riêng để theo dõi giao dịch thực tế" - ông Trung nói và cảnh báo các hành vi như lập 2 hệ thống sổ sách, ký hợp đồng "hai giá", kê khai thấp hơn thực tế đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho cả bên bán và bên mua.

Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm là điều gì khiến hộ kinh doanh chưa sẵn sàng minh bạch doanh thu, dòng tiền? Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng rào cản lớn nhất nằm ở tâm lý e ngại kê khai thuế và thói quen giấu doanh thu của một bộ phận hộ kinh doanh.

Theo bà Cúc, hiện nay, nhiều hộ kinh doanh chưa quen xuất hóa đơn điện tử nên gặp nhiều vướng mắc trong quá trình minh bạch doanh thu. Do đó, cần xây dựng quy trình kê khai đơn giản, dễ thực hiện để hộ kinh doanh từng bước chuyển sang quản lý bằng hóa đơn, sổ sách và dòng tiền minh bạch hơn.

Ngành thuế "nắm" 250 triệu tài khoản

Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế, cho hay ngành thuế hiện không còn quản lý theo phương thức thủ công như đi đếm hộ kinh doanh hay kiểm tra trực tiếp doanh thu tại cửa hàng, mà đang chuyển mạnh sang quản lý bằng dữ liệu số. "Hiện ngành thuế đã có thông tin khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, gồm khoảng 200 triệu tài khoản cá nhân và 50 triệu tài khoản doanh nghiệp. Khi phát hiện dấu hiệu rủi ro lớn, giao dịch bất thường hoặc nghi vấn trốn thuế, rửa tiền, cơ quan thuế có thể yêu cầu ngân hàng phối hợp cung cấp thông tin" - ông Minh thông tin.

Theo bà Phan Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc khối khách hàng cá nhân VPBank, quản lý thuế theo dòng tiền không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là xu hướng tất yếu khi hoạt động kinh doanh ngày càng minh bạch, số hóa và chuyên nghiệp hơn. Minh bạch dòng tiền không phải áp lực, mà là nền tảng giúp hộ kinh doanh quản lý doanh thu, chi phí hiệu quả hơn, giảm rủi ro và thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, các giải pháp tài chính.

Đề cập lĩnh vực bất động sản, luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết theo quy định hiện hành, cá nhân chuyển nhượng bất động sản phải nộp thuế 2% trên giá chuyển nhượng. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người nộp thuế lại tìm cách "né thuế" thông qua các giao dịch "hai giá". Vì vậy, việc quản lý thuế cần dựa trên bản chất kinh tế và mục đích thực tế của giao dịch thay vì chỉ căn cứ hình thức pháp lý của hợp đồng. Để hạn chế rủi ro và thất thu thuế, ông Tuấn cho rằng cần từng bước bắt buộc thanh toán giao dịch bất động sản qua ngân hàng, đồng thời đồng bộ dữ liệu đất đai, dân cư và hệ thống kiểm soát giao dịch tài chính. Bên cạnh đó, việc cập nhật dữ liệu giá đất theo thời gian thực sẽ giúp cơ quan thuế có thêm công cụ đối chiếu, rà soát các giao dịch có dấu hiệu bất thường về giá.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn cũng đề xuất xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu theo thời gian thực giữa tổ chức công chứng, cơ quan thuế, ngân hàng và cơ quan đăng ký đất đai để đối chiếu giữa giá trị kê khai và dòng tiền thanh toán thực tế. Theo ông, đây là giải pháp trọng tâm nhằm hạn chế tình trạng giao dịch "hai giá", chống thất thu thuế và tăng tính minh bạch cho thị trường bất động sản.