Chạy đua với "giờ vàng" cứu người: Giây phút đảo chiều sinh tử

Chạy đua với "giờ vàng" cứu người: Giây phút đảo chiều sinh tử

Đang tham gia hoạt động ngoại khóa cùng bạn bè, một nữ sinh 18 tuổi ở Hà Nội bất ngờ mất ý thức, ngã gục xuống sân trường trong sự hoảng hốt của những người xung quanh.

Khi sự sống bị thử thách đột ngột

Bệnh nhân được đưa vào Bệnh viện Hà Đông cấp cứu, sau đó nhanh chóng chuyển lên Trung tâm Đột quỵ - Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng hôn mê sâu. Kết quả chụp chiếu xác định cô gái bị xuất huyết não do vỡ dị dạng mạch máu bẩm sinh - một dạng đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ. Nhờ được cấp cứu kịp thời trong "giờ vàng", sau một tuần điều trị tích cực, bệnh nhân đã tỉnh táo, giao tiếp được, cử động tay chân, dù chưa thể tự đi lại và cần tiếp tục phục hồi chức năng.

Theo bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ - Bệnh viện Bạch Mai, đột quỵ ở người trẻ thường liên quan đến các nguyên nhân tiềm ẩn như dị dạng mạch máu não bẩm sinh. Bên cạnh đó, lối sống thiếu khoa học như thức khuya, căng thẳng kéo dài, ít vận động có thể làm gia tăng nguy cơ khởi phát bệnh. "Mỗi phút trôi qua khi đột quỵ không được xử trí, khoảng 1,9 triệu tế bào não sẽ chết đi. Vì vậy, nhận biết sớm và đưa người bệnh đến cơ sở y tế trong "giờ vàng" có ý nghĩa sống còn, quyết định khả năng hồi phục" - bác sĩ nhấn mạnh. Ông cũng cảnh báo người trẻ sau đột quỵ đối mặt nguy cơ tái phát cao và nhiều di chứng "thầm lặng" như suy giảm nhận thức, rối loạn tâm lý, trầm cảm nếu không được theo dõi, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

Xuất hiện cơn đau ngực, khó thở, người đàn ông 50 tuổi (quốc tịch Romania, sinh sống tại Hà Nội) lập tức được đưa tới Bệnh viện E cấp cứu. Tuy nhiên, vừa đến cổng viện, bệnh nhân đột ngột ngã gục, rơi vào tình trạng ngừng tim, ngừng tuần hoàn, nguy cơ tử vong cận kề. Kíp trực lập tức kích hoạt "báo động đỏ" toàn viện, khẩn trương ép tim ngoài lồng ngực, sốc điện khử rung liên tiếp. Sau 2 lần sốc điện, tim người bệnh đập trở lại, ý thức dần hồi phục. Kết quả điện tâm đồ và chụp mạch vành xác định bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim cấp thành trước vách, tắc hoàn toàn động mạch liên thất trước do huyết khối. Trước tình huống tối cấp, ê-kíp Nội tim mạch quyết định can thiệp khẩn, hút huyết khối, tái thông mạch và đặt stent phủ thuốc.

Theo bác sĩ Nguyễn Xuân Đường, Khoa Nội tim mạch người lớn - Bệnh viện E, ca bệnh cho thấy lợi thế sống còn khi người bệnh được nhận diện sớm và cấp cứu kịp thời. "Nếu chậm thêm ít phút, cơ hội cứu sống gần như không còn" - bác sĩ nói. Thực tế cho thấy nhiều bệnh nhân được đưa đến bệnh viện trong "giờ vàng" đã cải thiện rõ rệt cơ hội sống và khả năng hồi phục. Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần ghi nhớ những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ như đau đầu dữ dội, méo miệng, nói ngọng, yếu liệt tay chân… để kịp thời đưa người bệnh đi cấp cứu, hạn chế tối đa nguy cơ tử vong và biến chứng nặng.

Xử trí đúng cách trong lúc chờ cấp cứu

Nếu ở những ca đột quỵ, từng phút chậm trễ có thể đánh đổi bằng hàng triệu tế bào não thì với cấp cứu tim mạch, thời gian cũng là yếu tố quyết định sự sống. Cuối tháng 12 vừa qua, một nam bệnh nhân 61 tuổi bị vỡ phình động mạch chủ bụng, mất khoảng 4 lít máu - gần như toàn bộ lượng máu trong cơ thể - được đưa vào Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng nguy kịch. Theo y văn, tỉ lệ sống sót của những ca này chỉ khoảng 10%. Trước nguy cơ tử vong cận kề, bệnh viện lập tức kích hoạt ca mổ "cân não", huy động ê-kíp đa chuyên khoa phối hợp khẩn trương, chính xác trong từng phút, từng giây. Ca phẫu thuật thành công đã giúp người bệnh vượt qua ranh giới sinh tử, hồi phục ổn định và dự kiến xuất viện sau 10 ngày điều trị.

Theo TS-BS Ngô Gia Khánh, Trưởng Khoa Phẫu thuật Lồng ngực - Mạch máu (Bệnh viện Bạch Mai), phình động mạch chủ bụng được coi là "kẻ giết người thầm lặng" do hầu như không có triệu chứng cho đến khi vỡ. Thời tiết lạnh làm mạch máu co lại, huyết áp tăng đột ngột, khiến nguy cơ biến chứng gia tăng. Không chỉ phình động mạch chủ bụng, nhiều bệnh lý tim mạch và đột quỵ cũng phụ thuộc chặt chẽ vào "giờ vàng" cấp cứu. Số liệu của Viện Tim mạch Việt Nam cho thấy tỉ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành đã lên tới khoảng 25%, tương đương cứ 4 người thì có một người mắc. Tăng huyết áp làm nguy cơ tử vong do đột quỵ tăng gấp 4 lần và do bệnh tim mạch tăng gấp 3 lần.

Bác sĩ Nguyễn Thị Cúc, Khoa Đột quỵ não - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết với bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não, "giờ vàng" dùng thuốc tiêu sợi huyết là trong khoảng 3 - 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát. Với can thiệp mạch, thời gian có thể kéo dài 6 - 8 giờ, thậm chí lâu hơn ở một số trường hợp đặc biệt. Với nhồi máu cơ tim, các chuyên gia cảnh báo nhiều ca bệnh khởi phát bằng những triệu chứng không điển hình, dễ bị bỏ qua như đau tức ngực, đau lan lên hàm, vai, tai; khó thở, vã mồ hôi, mệt mỏi bất thường, buồn nôn, chóng mặt hoặc ngất. "Giờ vàng" can thiệp nhồi máu cơ tim chỉ nằm trong khoảng 1-2 giờ đầu kể từ khi xuất hiện cơn đau ngực. Đây là thời điểm mô cơ tim chưa bị tổn thương nhiều, việc tái tưới máu đạt hiệu quả cao nhất, giúp giảm rõ rệt nguy cơ tử vong và hạn chế các biến chứng nặng như suy tim, rối loạn nhịp.

Bác sĩ Cúc cũng lưu ý khi nghi ngờ người xung quanh bị đột quỵ, cần xử trí đúng cách trong lúc chờ cấp cứu. Nếu người bệnh còn tỉnh táo, không rối loạn hô hấp, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Trường hợp hôn mê, phải kiểm tra mạch, nhịp thở và tiến hành hồi sinh tim phổi nếu cần. Nếu người bệnh nôn trớ, cần khai thông đường thở trước khi chuyển viện.