Chạy đua với "giờ vàng" cứu người (*): Không chỉ là giữ mạng sống

Trong cấp cứu chấn thương, một quyết định chậm trễ cũng đủ biến nạn nhân thành người mang thương tật suốt đời

Trong đột quỵ hay nhồi máu cơ tim, "giờ vàng" được tính bằng từng phút để giành lại sự sống. Nhưng trong chấn thương - chỉnh hình, "giờ vàng" mang một ý nghĩa khác - đó là giữ lại chi thể, giữ lại khả năng vận động và giữ lại cuộc sống không tàn phế.

Báo động đỏ trong đêm

"Giờ vàng" trong chấn thương không ồn ào, không được nhắc đến dồn dập như các ca cấp cứu nội khoa. Nó trôi qua âm thầm trong những khoảng thời gian ngắn ngủi, nơi chỉ một quyết định chậm trễ cũng đủ biến một người đang lành lặn thành người mang thương tật suốt đời.

Tại Khoa Cấp cứu - Bệnh viện Quân y 175 (TP HCM), một đêm trực gần đây đã trở thành ký ức không quên của ê-kíp trực. Nữ bệnh nhân N.T.H (24 tuổi) được đưa vào trong tình trạng đa chấn thương nặng sau va chạm với xe container. Bệnh nhân dập phổi, xuất huyết ổ bụng, vỡ bàng quang, gãy nhiều đốt sống, đặc biệt là tổn thương khung chậu phức tạp kiểu "gió thổi" - dạng chấn thương hiếm gặp với tỉ lệ tử vong rất cao. "Tiên lượng ban đầu rất xấu" - đại tá, TS-BS Phan Đình Mừng, Giám đốc Viện Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Quân y 175, nói.

Theo TS-BS Mừng, ngay khi tiếp nhận, hệ thống báo động đỏ liên chuyên khoa lập tức được kích hoạt. Trong đêm, các ê-kíp ngoại tổng quát, tiết niệu, sản khoa, chấn thương chỉnh hình phối hợp khẩn trương. Bệnh nhân được phẫu thuật khẩn, khung chậu được cố định ngoài để ổn định vùng xương gãy và bảo vệ nội tạng. Bàng quang được khâu phục hồi, buồng trứng phải được bảo tồn.

Sau nhiều giờ căng thẳng, tình trạng sốc được kiểm soát, bệnh nhân được cầm máu và sinh mạng được giữ lại. Hai tuần sau, khi huyết động ổn định, bác sĩ tiếp tục phẫu thuật lần 2 để nắn chỉnh và cố định khung chậu bằng nẹp vít bên trong, với sự hỗ trợ của công nghệ in 3D. Chưa đầy một tháng sau tai nạn, cô gái trẻ xuất viện, bắt đầu hành trình hồi phục trong niềm vui của gia đình và bác sĩ.

"Siêu phẫu" dưới kính hiển vi

Nếu ca cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 175 là cuộc chiến giành giật sinh mạng thì tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TP HCM), các bác sĩ lại dấn thân vào những cuộc "siêu phẫu" để nối lại các phần thân thể đã đứt lìa.

Mới đây, nam bệnh nhân P.T.C (40 tuổi) được đưa đến Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu trong tình trạng sốc mất máu nặng, đa chấn thương với nhiều vết chém ở ngực, lưng và hai tay. Trong đó, một bàn tay đứt lìa hoàn toàn, bàn tay còn lại đứt gần lìa (chỉ còn dính một phần da và xương) sau một vụ ẩu đả.

Ngay khi tiếp nhận, bệnh viện kích hoạt quy trình báo động đỏ, huy động lực lượng từ các khoa cấp cứu, chấn thương chỉnh hình và gây mê hồi sức. Sau khi truyền máu, ổn định huyết động, bệnh nhân được đưa thẳng vào phòng phẫu thuật khẩn trong đêm.

Ca phẫu thuật kéo dài 12 giờ với sự phối hợp của 3 ê-kíp Khoa Chấn thương Chỉnh hình. Ê-kíp đầu tiên xử lý ban đầu cả hai chi như làm sạch, cố định xương và chuẩn bị cho vi phẫu. Đến rạng sáng, ê-kíp vi phẫu tiếp tục nối mạch máu, thần kinh và gân dưới kính hiển vi.

Dưới kính hiển vi, những mạch máu và dây thần kinh nhỏ hơn sợi tóc được nối lại tỉ mỉ. BS.CKI Trần Phước Bình, Khoa Chấn thương - Chỉnh hình, Bệnh viện Chợ Rẫy, chia sẻ có những thời điểm huyết động của bệnh nhân không ổn định, ê-kíp phải mở lại vết mổ để tái nối mạch máu. Đến 13 giờ hôm sau, khi các ngón tay của bệnh nhân bắt đầu hồng ấm trở lại, những người cầm dao mổ mới thở phào nhẹ nhõm. 10 ngày sau, những tín hiệu sống từ đôi bàn tay đã trở lại với bệnh nhân.

Không chỉ những ca cấp cứu do tai nạn giao thông hay ẩu đả, "giờ vàng" cứu bệnh nhân còn hiện diện trong những tai nạn lao động đời thường. Chỉ trong một tuần, Bệnh viện Chợ Rẫy liên tiếp nhận 2 bệnh nhân bị máy cắt cỏ chém đứt lìa cổ chân. Những cuộc phẫu thuật kéo dài 5-8 giờ đã giúp họ giữ lại được đôi chân để tiếp tục bước đi trên hành trình mưu sinh.

Thời khắc vàng trôi qua

Nhưng không phải cuộc chạy đua nào cũng có kết cục vẹn tròn. Có những "giờ vàng" đã vĩnh viễn trôi qua trong sự tiếc nuối tột cùng của đội ngũ y - bác sĩ.

Mới đây, anh Lê Văn G. (37 tuổi) được đưa đến Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP HCM sau tai nạn từ máy nghiền vỏ dừa. Cẳng tay trái anh G. dập nát, gãy vụn, nhiễm bẩn nặng bởi dầu nhớt và đất cát. Khi đến bệnh viện, đã qua hơn 5 giờ. Một quyết định đau đớn là phải cắt bỏ cánh tay để giữ mạng sống cho bệnh nhân, nhưng đồng thời cũng khép lại khả năng lao động của một người đàn ông đang độ sung sức. Cánh tay ấy không còn nguyên vẹn, chỉ vì sự chậm trễ trong việc đưa nạn nhân đến bệnh viện cấp cứu và những tổn thương đã vượt quá ngưỡng cứu vãn của y học. BS Trần Chí Khôi, Khoa Chi dưới - Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP HCM, cho hay "giờ vàng" trong chấn thương - chỉnh hình chủ yếu nằm ở nhóm bệnh cấp cứu do tai nạn: giao thông, lao động, sinh hoạt… và mục tiêu lớn nhất là cứu chi thể, hạn chế nguy cơ tàn phế lâu dài.

Theo BS Khôi, mục tiêu lớn nhất là cứu chi thể và hạn chế tàn phế. Chấn thương được chia thành 2 nhóm với những rủi ro khác nhau. Cụ thể, nếu là gãy xương kín thì nguy cơ "chèn ép khoang". Máu chảy vào khoang cơ kín làm tăng áp lực, gây thiếu máu và hoại tử. Nếu kéo dài trên 8 giờ, nguy cơ cắt cụt rất cao. Vết thương hở là cuộc chiến với nhiễm trùng và mất máu. Khi da rách, bùn đất và dầu nhớt xâm nhập. Mỗi giờ chậm trễ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng huyết và tử vong. Nếu 8 giờ là mốc cho chi thể thì 60 phút đầu sau tai nạn được xem là "giờ kim cương" đối với bệnh nhân đa chấn thương.

Bên cạnh chi thể, các bác sĩ còn phải đối diện những tổn thương ít được nhắc đến như chức năng sinh sản, tiết niệu và chất lượng sống lâu dài.

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 24-1